دیمن هیدرینات (Dimenhydrinate) چیست؟
دیمن هیدرینات یکی از داروهای مهم آنتیهیستامین با اثرات ضد استفراغ و ضد سرگیجه است که به طور گسترده برای درمان و پیشگیری از حالت تهوع، استفراغ و سرگیجه ناشی از بیماری حرکتی، مسافرت، منیر و موارد مشابه توسط پزشک تجویز میشود. این دارو به ویژه برای افرادی که در سفرهای طولانی مستعد مشکلات معده و سرگیجه هستند، بسیار مفید است.
اشکال دارویی دیمن هیدرینات
دیمن هیدرینات در بازار دارویی ایران و جهان به صورتهای مختلفی عرضه میشود تا متناسب با نیاز و شرایط بیمار بتوان انتخاب درستی داشت:
- قرص ۵۰ میلی گرم
- قرص جویدنی ۵۰ میلی گرم
- آمپول (محلول تزریقی) ۵۰ میلی گرم در هر میلی لیتر
داروهای همگروه و مشابه آن هم شامل مکلوزین و تری متوبنزامید هستند.
موارد مصرف دیمن هیدرینات
مهمترین کاربردهای داروی دیمن هیدرینات عبارتند از:
- پیشگیری و درمان حالت تهوع و استفراغ ناشی از حرکت (بیماری حرکت)
- درمان سرگیجه و سردرد ناشی از تحریکات مکانیکی یا عفونتی دستگاه تعادل گوش داخلی
- استفاده جهت کنترل علائم بیماری منیر (در صورتی که پزشک تجویز کند)
- پیشگیری از تهوع ناشی از برخی داروها یا درمانها
- کاهش سرگیجه در برخی بیماریهای ویروسی یا التهابی گوش میانی یا داخلی
استفاده از این دارو در کودکان زیر ۲ سال توصیه نمیشود و در گروه سنی کودکان و سالمندان فقط با تجویز پزشک مجاز است.
مکانیسم اثر داروی دیمن هیدرینات
دیمن هیدرینات از گروه اتانولآمینها و آنتاگونیست گیرنده H1 هیستامینی است که عمدتاً بر سیستم عصبی مرکزی اثر دارد. این دارو بطور خاص از طریق قسمت دیفنهیدرامین خود باعث مهار تحریکات دهلیزی گوش داخلی (عامل ایجاد حس حرکت و تعادل) میشود.
- تاثیر بر گیرندههای هیستامینی H1: مهار آثار هیستامین و کاهش حساسیت و واکنشهای آلرژیک
- اثر آنتیکولینرژیک: کاهش تحریکپذیری نورونها و ممانعت از ارسال پیام استفراغ به مغز
- اثر مخدر مرکزی ضعیف: ایجاد خوابآلودگی و آرامش
- اثر ضد استفراغ: مهار تحریک دهلیزی و کاهش پیامهای عصبی استفراغ به مرکز “وامیتینگ سنتر” در مغز
فارماکوکینتیک دیمن هیدرینات
- جذب: از روده به سرعت جذب میشود
- متابولیسم: عمدتاً در کبد و تبدیل به متابولیتهای غیر فعال
- دفع: عمدتاً از راه ادرار دفع میشود
- نیمهعمر: حدود ۴ تا ۸ ساعت
نحوه و مقدار مصرف دیمن هیدرینات
پیش از مصرف همیشه بروشور یا راهنمای دارو را به دقت مطالعه کنید. مقدار و روش مصرف بر اساس سن، شدت بیماری، وزن بدن و شرایط بالینی باید توسط پزشک تعیین شود.
مصرف برای بزرگسالان:
- پیشگیری از بیماری حرکت: ۵۰ تا ۱۰۰ میلیگرم خوراکی یا تزریقی هر ۴ تا ۶ ساعت (اولین دوز ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از مسافرت)
- حداکثر دوز روزانه: ۴۰۰ میلیگرم
- در بیماری منیر (نگهداری): ۲۵ تا ۵۰ میلیگرم خوراکی هر ۸ ساعت یا تزریق ۵۰ میلیگرمی در موارد حاد
مصرف برای سالمندان:
- دوز اولیه نیم دوز بزرگسالان (با توجه به تحمل دارو)
- پیشگیری از بیماری حرکت: مشابه مقدار مصرف بزرگسالان
مصرف برای کودکان:
- کودکان ۲ تا ۶ سال: ۱۲.۵ تا ۲۵ میلیگرم هر ۶ تا ۸ ساعت (حداکثر ۷۵ میلیگرم در روز)
- کودکان ۶ تا ۱۲ سال: ۱۲.۵ تا ۲۵ میلیگرم هر ۶ تا ۸ ساعت (حداکثر ۱۵۰ میلیگرم در روز)
- کودکان بالای ۱۲ سال: مشابه بزرگسالان
- کودکان بر حسب وزن: ۱.۲۵ میلیگرم بر کیلوگرم هر ۶ ساعت
دوز کلی در کودکان نباید از ۳۰۰ میلیگرم در روز تجاوز کند. مصرف تنها با تجویز پزشک مجاز است.
نکات مهم هنگام مصرف دیمن هیدرینات
- میتوان دارو را با یا بدون غذا مصرف کرد. (در صورت تحریک معده، با غذا میل شود.)
- قرصهای جویدنی باید پیش از بلع کامل جویده شوند.
- محلول را حتماً با قاشق یا سرنگ اندازهگیری دقیق مصرف کنید، نه قاشق معمولی.
- بهترین زمان مصرف برای پیشگیری از بیماری حرکت حداقل ۳۰ دقیقه قبل از شروع سفر است.
- در صورت فراموشی مصرف، سریعاً مصرف شود مگر اینکه به دوز بعدی نزدیک باشید؛ در این حالت از دوز فراموششده صرفنظر کنید و هرگز دوز را ۲ برابر نکنید.
موارد احتیاط و هشدارهای مهم دیمن هیدرینات
پیش از شروع مصرف Dimenhydrinate، در صورتی که هر یک از شرایط زیر را دارید، حتما با پزشک مشورت کنید:
- سابقه حساسیت به دیمن هیدرینات، دیفنهیدرامین یا مواد موثره دیگر دارو
- بیماریهای تنفسی مانند آسم یا آمفیزم
- آب سیاه (گلوکوم) یا فشار بالای چشم
- مشکلات کلیوی و کبدی
- تشنج یا سابقه صرع
- زخم معده، انسداد معده یا روده
- پرهکاری تیروئید (هایپرتیروئیدیسم)
- مشکلات پروستات یا ادراری
- مشکلات قلبی و فشار خون بالا
مصرف همزمان الکل یا داروهای خوابآور ممکن است عوارض را افزایش دهد. برخی از داروها میتوانند تداخل جدی با دیمن هیدرینات داشته باشند (جدول کامل تداخلات در ادامه آمده است).
موارد منع مصرف دیمن هیدرینات
- حساسیت مفرط به دیمن هیدرینات یا دیفنهیدرامین
- نوزادان نارس و نوزادان شیرخوار
- پرستاران (زنان شیرده) تنها با نظر پزشک مجاز به استفاده هستند
- بیماریهای حاد تنفسی پایین
عوارض جانبی شایع دیمن هیدرینات
مانند همه داروها، دیمن هیدرینات هم میتواند عوارض جانبی داشته باشد که معمولا در فرد مصرفکننده خفیف تا متوسط بوده و با کاهش دوز یا قطع دارو رفع میشوند. در صورت بروز عوارض شدید یا غیر قابل تحمل، لازم است پزشک خود را در جریان قرار دهید.
عوارض شایع:
- خوابآلودگی و ضعف
- یبوست
- خشکی دهان، حلق و بینی
- تاری دید
- احساس سستی و سرگیجه
- سردرد و حالت تهوع
عوارض جدی و نادر:
- مشکلات روانی یا عصبی مانند بیقراری، گیجی، تحریکپذیری شدید
- ضربان قلب غیر طبیعی (سریع یا نامنظم)
- تغییرات ECG مانند QRS گسترده، آریتمی
- تشنج، غش، لرزش دست و پا
- احتباس ادرار یا دشواری ادرار
- سوزش یا درد ادرار، تشنگی و خشکی شدید دهان
- کلستاز، نارسایی کبدی، زردی
در صورت مشاهده هر کدام از این علائم، مصرف دارو را متوقف کرده و به پزشک مراجعه کنید.
تداخلات دارویی دیمن هیدرینات
دیمن هیدرینات میتواند با برخی داروها تداخل جدی داشته باشد. مهمترین تداخلات را باید جدی گرفت:
تداخلات منع شده (رده X):
- گلیکوپیرولات (استنشاقی)، گلیکوپیرونیوم (موضعی/استنشاقی)، ایپراتروپیوم، لووسولپیرید و موارد مشابه
- داروهای آنتیکولینرژیک، برخی داروهای قلبی، برکسانولون، سوورکسانت، کتامین، کانابیدیول، کانابیس
- پتاسیم کلراید و پتاسیم سیترات
- تالیدومید، تیوتروپیوم، اومکلیدینیوم، برومپریدول، اوکساتومید، اوکسوممازین
- آزلاستین (قطره بینی)
تداخل افزاینده اثر:
- دیورتیکها و مدرهای تیازیدی
- مهارکنندههای CNS (الکل، داروهای آرامبخش)
- آنتیهیستامینهای دیگر و داروهای خوابآور
تداخل کاهنده اثر:
- مهارکنندههای استیلکولیناستراز
- بتاهیستین
- عوامل پروکینتیک معده
در صورت مصرف هر داروی دیگر (شامل داروهای بدون نسخه و گیاهی)، پزشک یا داروساز خود را مطلع سازید.
استفاده از دیمن هیدرینات در بارداری و شیردهی
دیمن هیدرینات توسط FDA در گروه B بارداری قرار گرفته است؛ یعنی احتمال بروز عوارض بر روی حیوانات اثبات نشده، اما شواهد کافی بر ایمنی آن در انسان وجود ندارد. تحقیقات کمی وجود دارد که احتمال افزایش برخی مشکلات قلبی جنین را نشان داده است.
- بارداری: فقط در مواقع ضروری و با نظر پزشک مصرف شود
- شیردهی: ممکن است وارد شیر مادر شود؛ قبل از مصرف با پزشک مشورت گردد
شرایط نگهداری دیمن هیدرینات
- در دمای اتاق و به دور از نور و رطوبت مستقیم نگهداری شود
- دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی نگهداری گردد
- پس از پایان تاریخ انقضاء مصرف نشود
سوالات پرتکرار درباره دیمن هیدرینات از داروخانه آنلاین
آیا دیمن هیدرینات نیاز به نسخه پزشک دارد؟
مصرف این دارو به ویژه در کودکان و سالمندان باید با نسخه و نظارت پزشک انجام شود. داروخانهها معمولاً این دارو را بدون نسخه عرضه نمیکنند.
در صورت فراموشی یک دوز دیمن هیدرینات چه کنیم؟
در صورت یادآوری سریع، دارو مصرف شود. اگر نزدیک دوز بعدی است، دوز فراموششده را مصرف نکنید و هرگز دو دوز را با هم مصرف نکنید.
آیا مصرف زیاد دیمن هیدرینات باعث تسریع درمان میشود؟
خیر، مصرف بیش از حد دارو نه تنها بهبودی سریعتر را ایجاد نمیکند، بلکه خطر بروز عوارض جدی و مسمومیت دارویی را افزایش میدهد.
دیمن هیدرینات برای چه کسانی خطرناک است؟
کودکان زیر دو سال، سالمندان با مشکلات قلبی یا کلیوی، افراد مبتلا به آسم یا اپیلپسی و زنان باردار یا شیرده باید با احتیاط و فقط با تجویز پزشک از این دارو استفاده نمایند.
راهکارهای کاهش عوارض دیمن هیدرینات
- برای کاهش خشکی دهان: از آدامس بدون قند، آب نبات سفت، آب کافی یا جایگزین بزاق استفاده شود
- جهت کاهش یبوست: مصرف مایعات و فیبر کافی و فعالیت بدنی توصیه میشود
- در صورت بروز خوابآلودگی زیاد: از رانندگی و کار با ماشینآلات پرهیز شود
- در صورت تداوم یا تشدید عوارض: فوراً با پزشک مشورت کنید
جمعبندی و کلام آخر
دیمن هیدرینات یک داروی مؤثر و رایج در کنترل و پیشگیری از حالت تهوع، استفراغ ناشی از حرکت و بیماریهای خاص تعادلی است. این دارو با مکانیسم اثر آنتیهیستامینی و آنتیکولینرژیکی خود توانسته به یک انتخاب اصلی برای پزشکان تبدیل شود. با این حال رعایت دستور پزشک و دقت در مصرف، کلید کاهش عوارض و ارتقای کارایی این دارو به شمار میآید. در صورت بروز هرگونه علائم غیر معمول یا مصرف اشتباه، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت نمایید.
منابع: Medscape