آنتیبیوتیک کلاریترومایسین چیست؟
کلاریترومایسین (Clarithromycin)، یک آنتیبیوتیک از خانواده ماکرولیدها است که برای درمان طیف وسیعی از عفونتهای باکتریایی در بدن مورد استفاده قرار میگیرد. با افزایش مقاومت آنتیبیوتیکی جهانی، آشنایی بیشتر با داروهایی مانند کلاریترومایسین اهمیت پیدا میکند. این دارو با مکانیسم خاص خود در مهار سنتز پروتئینهای باکتریایی نقش دارد و به عنوان یکی از داروهای خط اول در درمان بسیاری از عفونتهای تنفسی، پوستی و معدهای-رودهای تجویز میگردد.
اشکال دارویی کلاریترومایسین
کلاریترومایسین در چندین فرم رایج دارویی در دسترس است:
- سوسپانسیون خوراکی: ۱۲۵ میلیگرم / ۵ میلیلیتر و ۲۵۰ میلیگرم / ۵ میلیلیتر
- قرص: ۲۵۰ میلیگرم و ۵۰۰ میلیگرم
- قرص رهش طولانی: ۵۰۰ میلیگرم
موارد مصرف کلاریترومایسین
در بزرگسالان
- برونشیت مزمن و عود آن
- سینوزیت حاد فک بالا
- عفونتهای مایکوباکتریایی
- زخم معده ناشی از هلیکوباکترپیلوری
- فارینژیت و التهاب لوزه
- عفونت پوست و ساختارهای پوستی
- سیاه سرفه (استفاده خارج از برچسب)
- اندوکاردیت (استفاده خارج از برچسب)
در کودکان
- سینوزیت
- برونشیت
- عفونتهای پوستی
- عفونت مایکوباکتریایی
- فارینژیت استرپتوکوکی
- اندوکاردیت (استفاده خارج از برچسب)
- سیاه سرفه (استفاده خارج از برچسب)
فارماکولوژی و مکانیسم اثر کلاریترومایسین
کلاریترومایسین یک آنتیبیوتیک ماکرولیدی نیمهسنتتیک است که به طور برگشتپذیر به محل P زیرواحد ۵۰S ریبوزوم باکتریهای حساس متصل میشود. این اتصال موجب مهار سنتز پروتئین باکتری از طریق تحریک تفکیک پپتیدیل t-RNA از ریبوزوم و توقف رشد باکتری میشود.
- کلاریترومایسین نسبت به اسید معده پایدار است.
- غذا فقط تاخیر جزئی در جذب ایجاد میکند اما میزان جذب را کاهش نمیدهد.
- دارو به جز سیستم عصبی مرکزی، در اغلب بافتهای بدن منتشر میشود.
- دفع عمدتا کلیوی است (۳۰-۵۵%).
مقدار و نحوه مصرف کلاریترومایسین بزرگسالان
دوز معمول
دوز و مدت مصرف وابسته به نوع عفونت، شدت بیماری و نظر پزشک است؛ مصرف خودسرانه یا قطع زودهنگام آن میتواند موجب بازگشت عفونت یا افزایش مقاومت گردد.
- عفونتهای خفیف تا متوسط تنفسی: ۲۵۰ تا ۵۰۰ میلیگرم خوراکی، هر ۱۲ ساعت برای ۷ تا ۱۴ روز
- زخم معده (هلیکوباکتر پیلوری): ۵۰۰ میلیگرم هر ۸-۱۲ ساعت برای ۱۰-۱۴ روز
- عفونتهای مایکوباکتریایی: ۵۰۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت برای ۷ تا ۱۴ روز
- فارنژیت یا التهاب لوزه: ۲۵۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت برای ۱۲ روز
- عفونت پوست: ۲۵۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت برای ۷ تا ۱۴ روز
- پیشگیری و درمان سیاه سرفه: ۵۰۰ میلیگرم روزانه برای ۷ روز
نکات مهم مصرف
- دارو باید کاملا طبق دستور پزشک مصرف شود و از تغییر دوز یا قطع خودسرانه پرهیز گردد.
- قرص را نباید خرد یا جوید.
- بهتر است همراه غذا مصرف شود تا تحریک گوارشی به حداقل برسد.
مقدار و نحوه مصرف کلاریترومایسین در کودکان
دوز مصرفی کودکان بر اساس وزن تعیین میشود.
- اوتیت میانی حاد، برونشیت و سینوزیت: ۱۵ میلیگرم/کیلوگرم در دو نوبت به مدت ۱۰ روز
- پنومونی اکتسابی از جامعه: ۱۵ میلیگرم/کیلوگرم در دو نوبت ۱۲ ساعته به مدت ۱۰ روز
- عفونتهای پوستی: ۱۵ میلیگرم/کیلوگرم در دو نوبت ۱۲ ساعته به مدت ۱۰ روز
موارد احتیاط و هشدارهای مهم
- حساسیت به کلاریترومایسین یا سایر ماکرولیدها (مانند آزیترومایسین و اریترومایسین)
- سابقه زردی کلستاتیک یا هپاتیت ناشی از مصرف این دارو
- نارسایی کبدی یا کلیوی
- بیماری قلبی، به خصوص بیماران بالای ۶۵ سال و بیماران با ریسک آریتمی (طولانی شدن QT)
- سابقه میاستنی گراویس (نوعی بیماری عضلانی)
- مصرف همزمان با بعضی داروها مانند پیموزاید، سیزاپراید، ارگوتامین، دی هیدروارگوتامین
در صورت هرگونه سابقه بیماری یا حساسیت، حتما پزشک را مطلع فرمایید.
موارد منع مصرف کلاریترومایسین
- حساسیت مفرط به کلاریترومایسین یا سایر ماکرولیدها
- سابقه زردی کلستاتیک یا اختلال کبدی ناشی از مصرف قبلی این دارو
- مصرف همزمان با برخی داروها مانند پیموزاید، ارگوتامین، لوواستاتین، سیمواستاتین
- مصرف همزمان با کلشیسین در بیماران دچار نارسایی کبد و کلیه
عوارض جانبی کلاریترومایسین
مانند هر داروی دیگری، کلاریترومایسین نیز احتمال بروز عوارض جانبی دارد.
شایعترین عوارض
- اسهال
- حالت تهوع و استفراغ
- درد شکمی
- سردرد
- سوزش سر دل
- طعم غیرطبیعی در دهان
- راش پوستی (بهخصوص در کودکان)
عوارض جدی و نیازمند مراجعه فوری به پزشک
- کاهش شنوایی ناگهانی
- تغییرات روانی یا خلقی
- ضعف عضلانی شدید
- اختلالات بینایی و افتادگی پلک
- یرقان (زردی پوست یا چشم)
- ادرار تیره یا درد شدید شکم
- واکنشهای حساسیتی شدید (آنافیلاکسی، راش شدید، تاول پوستی)
در صورت مشاهده هر یک از عوارض بالا، بلافاصله مصرف دارو را قطع و با پزشک یا داروساز مشورت نمایید.
مصرف کلاریترومایسین در بارداری و شیردهی
مطالعات نشان دادهاند که استفاده از کلاریترومایسین در دوران بارداری توصیه نمیشود، مگر در شرایطی که گزینه جایگزین مناسب وجود نداشته باشد. در صورت بارداری در حین درمان، باید ریسک و فواید مصرف دارو به دقت سنجیده شود.
کلاریترومایسین و متابولیت فعال آن در شیر مادر ترشح میشوند اما درصد انتقال بسیار پایین است (<۲٪ دوز مادر). با این حال باید مصرف دارو با احتیاط و ارزیابی دقیق فواید و عوارض برای مادر و شیرخوار انجام گیرد.
تداخلات دارویی کلاریترومایسین
وجود تداخلات دارویی مهم است. پیش از مصرف همراه هر داروی جدید با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
داروهای منع مصرف همزمان (رده X)
- پیموزاید
- سیزاپراید
- ارگوتامین و دی هیدروارگوتامین
- لوواستاتین و سیمواستاتین
- کلشیسین (در بیماران دچار نارسایی کبد و کلیه)
- تعداد قابل توجهی از داروهای ضد دیابت، ضد قارچ، ضد افسردگی و بعضی واکسنها
افزایش یا کاهش اثر سایر داروها
- آموکسیسیلین
- وارفارین و سایر داروهای ضدانعقاد
- فنیتوئین، کاربامازپین، سیکلوسپورین، دیگوکسین
- آزیتروپین
- داروهای ضد تشنج و ضدافسردگی
دامنه تداخلات کلاریترومایسین بسیار وسیع است. به هیچ وجه داروی جدید را بدون مشورت با پزشک شروع نکنید.
شرایط نگهداری کلاریترومایسین
- در دمای اتاق (۱۵-۳۰ درجه سانتیگراد)
- دور از نور و رطوبت نگهداری شود
- دور از دسترس کودکان و حیوانات قرار گیرد
- از مصرف سوسپانسیون بعد از انقضای تاریخ مصرف خودداری کنید
پاسخ به سوالات رایج درباره کلاریترومایسین
آیا کلاریترومایسین برای سرماخوردگی یا آنفلوآنزا موثر است؟
خیر. این دارو برای عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی یا آنفلوآنزا کاربردی ندارد و باید فقط برای عفونتهای باکتریایی طبق نظر پزشک مصرف شود.
آیا مصرف خودسرانه کلاریترومایسین خطری دارد؟
بله. مصرف نامناسب آنتیبیوتیکها میتواند منجر به مقاومت باکتریایی، کاهش اثربخشی دارو، بروز عوارض جدی و بازگشت عفونت شود. مصرف هر آنتیبیوتیکی باید فقط با تجویز پزشک و طبق دستورالعمل او باشد.
اگر یک نوبت مصرف دارو را فراموش کردم چه کنم؟
در صورت فراموشی، به محض یادآوری نوبت را مصرف کنید، ولی اگر نزدیک به نوبت بعدی است از مصرف دوز اضافی خودداری نمایید.
آیا امکان شیردهی با مصرف این دارو وجود دارد؟
با نظر پزشک و رعایت احتیاطات لازم، معمولا مصرف کلاریترومایسین در شیردهی امکانپذیر است. در صورت مشاهده عوارض (اسهال، حساسیت، بیقراری) در نوزاد مصرف دارو را با نظر پزشک ادامه دهید یا قطع کنید.
کلام آخر
کلاریترومایسین یکی از آنتیبیوتیکهای مؤثر و پرکاربرد در درمان عفونتهای باکتریایی است و به دلیل پروفایل فارماکولوژیک مناسب، طیف و تداخلات دارویی گسترده مورد توجه پزشکان قرار دارد. با این وجود، مصرف داروهای آنتیبیوتیکی از جمله کلاریترومایسین باید کاملاً طبق نظر پزشک، با رعایت دوز، مدت و احتیاطات لازم باشد. استفاده بیرویه یا خودسرانه آن در نهایت به مقاومت میکروبی و کاهش اثربخشی این داروها منجر خواهد شد. در نهایت، جهت پیشگیری از بروز عوارض جانبی، همیشه قبل از شروع یا قطع مصرف هر دارویی با پزشک یا داروساز مشورت نمایید.
منابع علمی
- Medscape
- Drugs.com
- UpToDate
- Lexicomp