لوپرامید؛ قرص ضد اسهال: کاربرد، طریقه مصرف، عوارض و هشدارها
اسهال یکی از شایعترین مشکلات سیستم گوارشی است که میتواند افراد در هر سنی را درگیر کند و گاه سبب اختلال در فعالیتهای روزمره و حتی مشکلات جدیتر مانند دهیدراسیون (از دست دادن آب بدن) شود. لوپرامید (Loperamide) یکی از اصلیترین داروهای ضد اسهال است که توسط پزشکان و داروسازها به طور گسترده تجویز میشود. این مقاله از داروخانه آنلاین به بررسی جامع تمام جنبههای داروی لوپرامید میپردازد.
اسهال چیست و چه عوارضی دارد؟
اسهال به دفع سریعتر و آبکیتر از حد معمول مدفوع گفته میشود. این اختلال میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد از جمله:
- عفونتهای ویروسی و باکتریایی
- مصرف مواد غذایی آلوده
- برخی بیماریهای التهابی یا گوارشی
- مصرف داروها
در صورتیکه اسهال مدیریت نشود، میتواند به دهیدراسیون، اختلالات الکترولیتی، خستگی مفرط و حتی شوک منجر شود. درمان سریع و صحیح اسهال اهمیت بسیاری دارد، بهویژه در کودکان، سالمندان و بیماران ضعیف.
لوپرامید چیست؟
لوپرامید یک داروی ضد اسهال غیرمخدر است که با کاهش سرعت حرکات روده، موجب کاهش تعداد دفعات دفع و بهبود قوام مدفوع میشود. این دارو به صورت نسخهای و گاهی بدون نسخه در داروخانهها عرضه میشود.
اشکال دارویی لوپرامید
- شربت ۱ میلیگرم در ۵ میلیلیتر و ۱ میلیگرم در ۷.۵ میلیلیتر
- سوسپانسیون ۱ میلیگرم در ۷.۵ میلیلیتر
- قرص ۲ میلیگرم
- کپسول ۲ میلیگرم
- قرص جویدنی ۲ میلیگرم
موارد مصرف لوپرامید
مهمترین موارد مصرف داروی لوپرامید عبارتند از:
- درمان اسهال حاد (ناگهانی)، از جمله اسهال مسافرتی
- درمان اسهال مزمن (طولکشیده) در بیماران خاص مانند کسانی که ایلئوستومی دارند
- کاهش دفعات دفع و حجم ترشحات در بیماریهای التهابی روده
توجه داشته باشید که لوپرامید علت زمینهای اسهال را درمان نمیکند و صرفاً به کنترل علائم کمک میکند.
مکانیسم اثر و آثار فارماکولوژیک لوپرامید
لوپرامید به گیرندههای اوپیوئیدی (افیونی) در دیواره روده متصل میشود و موجب مهار و کندی حرکات پریستالتیک روده میگردد. همچنین آبگیری و جذب الکترولیتها را افزایش و دفع آبکی مدفوع را کاهش میدهد. این دارو:
- تحرک عضلات دایرهای و طولی روده را کاهش میدهد
- ویسکوزیته مدفوع را افزایش و دفع را آهسته میکند
- اثر قابل توجهی بر جذب سیستمیک نداشته و از سد خونی مغزی به میزان کمی عبور میکند
- دارای متابولیسم گذر اول قوی و جذب ضعیف سیستمی است
- دفع عمده دارو از طریق مدفوع (۳۰-۴۰٪) و مقدار کمی از طریق ادرار (۱٪) انجام میشود
زمان اوج اثر: حدود ۲.۵ ساعت (فرم مایع) و ۵ ساعت (کپسول)
نحوه و میزان مصرف قرص لوپرامید
میزان مصرف لوپرامید در بزرگسالان
مقدار مصرف و طریقه مصرف لوپرامید بسته به نوع اسهال متفاوت است:
- اسهال حاد: ۴ میلیگرم شروع، سپس ۲ میلیگرم پس از هر بار دفع شل (حداکثر ۱۶ میلیگرم در روز با نسخه پزشک و ۸ میلیگرم در خوددرمانی)
- اسهال مزمن: ابتدا ۴ میلیگرم، سپس ۲ میلیگرم پس از هر بار دفع، حداکثر ۸ میلیگرم در روز
- اسهال مسافرتی: ۴ میلیگرم پس از اولین دفع شل و سپس ۲ میلیگرم بعد هر بار اسهال (حداکثر ۸ میلیگرم در روز)
در صورت نبود بهبودی پس از ۴۸ ساعت، مصرف متوقف و با پزشک مشورت شود.
نحوه مصرف لوپرامید در کودکان
دوز مصرفی لوپرامید در کودکان با توجه به سن، وزن و شدت بیماری تفاوت دارد و حتماً باید با تشخیص و دستور پزشک انجام شود:
- کودکان ۲–۶ سال (۱۳–۲۰ کیلوگرم): ۱ میلیگرم هر ۸ ساعت
- کودکان ۶–۸ سال (۲۰–۳۰ کیلوگرم): ۲ میلیگرم هر ۱۲ ساعت
- کودکان ۸–۱۲ سال (بیش از ۳۰ کیلوگرم): ۲ میلیگرم هر ۸ ساعت
- دوز دوم و بعدی: ۰.۱ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم بعد هر دفغ شل (از حد مجاز روزانه عبور نشود)
- اسهال مزمن: ۰.۰۸ تا ۰.۲۴ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم هر ۱۲ ساعت
قرصهای جویدنی باید کاملاً جویده و سپس بلعیده شوند. شربت و سوسپانسیون مناسبتر جهت مصرف در کودکان است.
نکات مهم هنگام مصرف لوپرامید
- مقادیر بالاتر از دوز توصیهشده استفاده نشود، زیرا میتواند موجب بروز عوارض جدی قلبی (طولانیشدن فاصله QT، آریتمی و… ) یا حتی مرگ شود
- در صورت تداوم علائم بیش از ۲ روز، قطع مصرف و مراجعه به پزشک ضروری است
- در صورت مشاهده علائم کمآبی (تشنگی شدید، کاهش میزان ادرار، ضعف، گرفتگی عضله) به پزشک اطلاع دهید
- مصرف فراوان مایعات و محلولهای الکترولیتی همراه لوپرامید ضرورت دارد
- قبل از مصرف دارو، شرححال حساسیت دارویی و سابقه بیماریهای اساسی (کبدی، قلبیعروقی، سندرم QT طولانی) بررسی شود
- خانمهای باردار و شیرده، فقط تحت نظر پزشک مجاز به مصرف دارو هستند
موارد مصرف شربت لوپرامید در کودکان
شربت لوپرامید شکل مناسب دارو برای درمان اسهال حاد در کودکان بالای ۲ سال است. این دارو با کند کردن حرکات روده، کاهش حجم مدفوع و دفعات آن را به دنبال دارد. در کودکان، درمان باید با دقت و حتماً با دستور پزشک صورت گیرد.
موارد منع مصرف لوپرامید
- حساسیت به لوپرامید یا ترکیبات دارو
- اسهال خونی، وجود تب بالا یا اسهال شدید عفونی
- کولیت کاذب غشایی ناشی از آنتیبیوتیکها
- کودکان زیر ۲ سال
- بیمارانی که در آنان باید اجتناب از یبوست صورت گیرد
- درد شکمی بدون اسهال
- افراد مشکوک به مگاکولون، ایلئوس یا کولیت فولمینان
- کولیت اولسراتیو حاد فعال یا آنتروکولیت باکتریایی (سالمونلا، شیگلا، کمپیلوباکتر)
عوارض جانبی لوپرامید
اکثر افراد به طور معمول لوپرامید را بدون بروز عوارض جدی تحمل میکنند. اما برخی افراد ممکن است دچار عوارض زیر شوند:
- سرگیجه
- خوابآلودگی
- یبوست
- درد یا نفخ شکم
- حالت تهوع یا استفراغ
- دهان خشک
- کهیر، خارش، بثورات پوستی
- آنژیوادم (ورم صورت، زبان، گلو)
- واکنشهای آلرژیک شدید (سندروم استیون جانسون، نکرولیز اپیدرمی سمی)
در صورت بروز علائم شدید مانند یبوست مکرر، استفراغ، درد شکمی یا علائم حساسیت، مصرف دارو را قطع کرده و فوراً به پزشک مراجعه کنید. همچنین میبایست به علائم قلبی مانند تپش، سرگیجه شدید و بیحالی توجه شود.
تداخلات دارویی لوپرامید
- مصرف همزمان با داروهایی چون لاسمیدیتان (رده X: اجتناب شود)
- افزایش عوارض قلبی در صورت مصرف همزمان با داروهای طولانیکننده فاصله QT مثل کینیدین، آمیودارون، سوتالول، موکسیفلوکساسین، کلرپرومازین و هالوپریدول
- افزایش آثار لوپرامید با داروهای: دسموپرسین، الوکسادولین، رانولازین، اردافتینیب
- کاهش اثرات لوپرامید با داروهایی مانند لوماکافتور/ایواکافتور، داروهای القاکننده P-gp/ABCB1
- عدم استفاده همراه داروها یا مکملهای گیاهی که باعث طولانی شدن فاصله QT میشوند یا سابقه آریتمی دارند
قبل از مصرف لوپرامید، تمامی داروهای مصرفی خود (شیمیایی یا گیاهی) را با پزشک یا داروساز در میان گذارید.
مصرف لوپرامید در بارداری و شیردهی
لوپرامید در گروه B بارداری قرار دارد، به این معنی که در مطالعات حیوانی ضرری نشان داده نشده است، اما مطالعات انسانی کافی وجود ندارد. مصرف در بارداری و شیردهی معمولاً مجاز است، ولی فقط تحت نظر پزشک.
- در صورت بارداری یا شیردهی، قبل از مصرف با پزشک مشورت شود
- مقدار کمی از دارو ممکن است وارد شیر مادر شود، بنابراین اطفال شیرخوار از نظر علائم گوارشی باید تحت نظارت باشند
نکات ایمنی و شرایط نگهداری لوپرامید
- لوپرامید را در دمای اتاق (۱۵–۳۰ درجه سانتیگراد) و دور از نور مستقیم خورشید و رطوبت نگهداری کنید
- دارو را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید
- قرصها یا شربتهای تاریخ مصرف گذشته را دور بریزید
چه افرادی باید با احتیاط لوپرامید مصرف کنند؟
- افراد با بیماریهای مزمن کبدی (افزایش ریسک عوارض)
- افراد مبتلا به بیماریهای قلبی (خصوصاً آریتمی و QT طولانی)
- بیماران ایدزی در صورت بروز اتساع یا درد شکم (قطع مصرف)
- نوجوانان و کودکان (مصرف فقط با تجویز پزشک و رعایت دوز دقیق)
جمعبندی و توصیههای مهم درباره قرص لوپرامید
لوپرامید یک داروی ضد اسهال مؤثر و کاربردی است که مصرف صحیح و آگاهانه آن میتواند به کنترل و تسکین علائم اسهال کمک بسزایی کند. توجه به نکات بهداشتی، نوشیدن مایعات کافی و آگاهی کامل از عوارض، تداخلات دارویی و موارد منع مصرف، ضامن استفاده ایمن از این دارو خواهد بود.
در نهایت تاکید میشود که هرگز از لوپرامید برای درمان اسهالهای خونی، تبدار یا ناشی از عفونتهای شدید بدون مشورت پزشک استفاده نکنید. درمان اسهال به ویژه در کودکان، سالمندان و زنان باردار بایستی تحت نظارت مستقیم پزشک یا داروساز صورت بگیرد.
در صورت بروز هریک از عوارض جدی یا عدم بهبودی پس از ۴۸ ساعت، مصرف دارو را متوقف و فوراً به پزشک مراجعه نمایید.
منابع علمی:
- Medscape
- Drugs.com
- UpToDate