قرص لوتیراستام چیست و چه کاربردی دارد؟
تشنج از شایعترین اختلالات عصبی است که تأثیر بسزایی بر کیفیت زندگی بیماران میگذارد. این اختلال نتیجه فعالیت غیرطبیعی سلولهای عصبی یا نورونهای مغزی است و به انواع مختلف مانند تشنج جزئی و عمومی طبقهبندی میشود. خوشبختانه پیشرفتهای علمی منجر به تولید داروهای متعددی برای کنترل تشنج شده است که یکی از مهمترین آنها قرص لوتیراستام (Levetiracetam) میباشد.
لوتیراستام به دلیل اثر بخشی مناسب و عوارض جانبی قابل مدیریت، به عنوان یک گزینه درمانی محبوب برای مبتلایان به انواع مختلف تشنج در نظر گرفته میشود. در این مقاله از داروخانه آنلاین، به بررسی جامع و تخصصی این دارو، نحوه مصرف، مکانیسم اثر، موارد احتیاط و پاسخ به سوالات متداول پیرامون آن خواهیم پرداخت.
اشکال دارویی لوتیراستام
لوتیراستام با توجه به شرایط بیمار و تشخیص پزشک در اشکال دارویی متعددی ارائه میشود. اشکال دارویی این دارو شامل:
- قرص با انتشار فوری (Keppra و عمومی): ۲۵۰ میلیگرم، ۵۰۰ میلیگرم، ۷۵۰ میلیگرم، ۱۰۰۰ میلیگرم
- قرص با رهش طولانی: ۵۰۰ میلیگرم (Keppra XR)، ۷۵۰ میلیگرم (Keppra XR)، ۱۰۰۰ میلیگرم (Elepsia XR)، ۱۵۰۰ میلیگرم (Elepsia XR)
- محلول خوراکی (کپرا، ژنریک): ۱۰۰ میلیگرم در هر میلیلیتر
- محلول تزریقی: ۵ میلیگرم در میلیلیتر، ۱۰ میلیگرم در میلیلیتر، ۱۵ میلیگرم در میلیلیتر، ۱۰۰ میلیگرم در میلیلیتر
نوع و دوز فرآورده باید همیشه با توجه به توصیه پزشک انتخاب و مصرف شود.
مکانیسم اثر قرص لوتیراستام
لوتیراستام از دسته داروهای ضد صرع است و مکانیسم دقیق اثر آن کاملاً مشخص نشده، اما شواهد نشان میدهند که:
- کانالهای کلسیم وابسته به ولتاژ را مهار میکند.
- به پروتئینهای سیناپسی متصل شده و آزادسازی انتقالدهندههای عصبی را تعدیل میکند.
- ممکن است انتقال مهاری GABAergic را از طریق جابجایی تعدیلکنندههای منفی افزایش دهد.
این فرآیندها در نهایت باعث کاهش فعالیتهای الکتریکی غیرطبیعی مغز و کنترل تشنج میشوند.
فارماکوکینتیک قرص لوتیراستام
- جذب: فراهمی زیستی ۱۰۰٪
- زمان اوج پلاسمایی: ۱ ساعت (فرم فوری) و ۴ ساعت (فرم طولانی)
- نیمه عمر: ۶ تا ۸ ساعت (در سالمندان و بیماران کلیوی افزایش مییابد)
- دفع: عمدتاً از طریق ادرار (حدود ۶۶٪)
موارد مصرف قرص لوتیراستام
قرص لوتیراستام معمولاً به عنوان یک درمان کمکی در کنار سایر داروهای ضدتشنج برای کنترل حملات صرع مورد استفاده قرار میگیرد. مهمترین موارد مصرف عبارتند از:
- تشنج با شروع جزئی
- تشنج میوکلونیک
- تشنج تونیک-کلونیک ژنرالیزه اولیه
مطالعات بسیاری اثربخشی و ایمنی این دارو را برای کنترل انواع تشنج تایید کردهاند.
نحوه و مقدار مصرف قرص لوتیراستام
دوز و مقدار مصرف لوتیراستام با توجه به نوع تشنج، سن بیمار، شرایط بالینی و نظر پزشک تعیین میشود. برخی دستورالعملهای کلی عبارتند از:
برای تشنج میوکلونیک
- دوز اولیه: ۵۰۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت (خوراکی یا تزریق داخل وریدی)
- هر دو هفته میتوان دوز را ۵۰۰ میلیگرم در هر وعده افزایش داد تا حداکثر ۱۵۰۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت
- اثربخشی دوزهای بالاتر از ۳۰۰۰ میلیگرم در روز اثبات نشده است
برای تشنج با شروع جزئی
- دوز اولیه: ۵۰۰ میلیگرم خوراکی هر ۱۲ ساعت
- در صورت نیاز و تحمل، دوز هر دو هفته ۵۰۰ میلیگرم افزوده میشود
فرم با رهش طولانی
- دوز اولیه: ۱۰۰۰ میلیگرم روزانه به صورت خوراکی
- در صورت نیاز هر دو هفته ۱۰۰۰ میلیگرم به دوز افزوده میشود
توجه: هیچگاه بدون صلاحدید پزشک دوز دارو را تغییر ندهید. قطع ناگهانی، افزایش یا کاهش خودسرانه دوز میتواند خطر حملات تشنج و بروز عوارض جدی را افزایش دهد.
نحوه صحیح مصرف قرص لوتیراستام
- دارو را طبق دستور پزشک و معمولا دو بار در روز مصرف کنید.
- قرص باید با آب کامل بلعیده شود و نباید جویده، شکسته یا نصف شود.
- در صورت مشکل در بلع میتوان قرص را در کمی آب حل کرد.
- ثبات مصرف و پایبندی به برنامه دارویی برای اثربخشی دارو حیاتی است.
موارد احتیاط قبل و حین مصرف لوتیراستام
مصرف لوتیراستام میتواند با عوارض و واکنشهای خاصی همراه باشد. پیش از مصرف این دارو به نکات زیر توجه داشته باشید:
- در صورت حساسیت یا آلرژی به لوتیراستام یا مواد تشکیلدهنده دارو، مصرف آن ممنوع است.
- مصرف دارو ممکن است موجب خوابآلودگی و گیجی گردد؛ در صورت بروز این علائم از رانندگی یا کار با ماشینآلات پرهیز کنید.
- در صورت نیاز به قطع مصرف، تدریجی دارو را کم کنید تا از بروز وضعیت صرع پیشگیری شود، مگر در مواقع بروز عارضه جدی.
- برخی علائم رفتاری مانند پرخاشگری، بیقراری، عصبانیت، اضطراب و رفتارهای غیرعادی در کودکان و بزرگسالان گزارش شده است.
- واکنشهای جدی پوستی مانند سندرم استیونز-جانسون (SJS) و نکرولیز اپیدرمی سمی (TEN) به ندرت رخ میدهد و در صورت بروز باید درمان سریعا قطع شود.
- اختلالات خونسازی (کاهش گلبول سفید و قرمز، پانسیتوپنی، ترومبوسیتوپنی) ممکن است ایجاد شود. در صورت ضعف، تب یا خونریزی آزمایش خون منظم توصیه میشود.
- در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی دوز دارو باید توسط پزشک تنظیم شود.
- امکان وقوع آنافیلاکسی یا آنژیوادم پس از نخستین مصرف یا در حین درمان وجود دارد؛ در این صورت دارو را قطع کرده و بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.
عوارض جانبی قرص لوتیراستام
مانند بسیاری از داروهای ضدصرع، مصرف لوتیراستام نیز با عوارض جانبی همراه است که اغلب در هفتههای ابتدایی شدیدتر بوده و تدریجاً فروکش میکنند. این عوارض شامل:
عوارض شایع
- خستگی و ضعف عمومی
- سردرد
- عفونت
- افزایش فشار خون (مخصوصاً در کودکان)
- خوابآلودگی و سرگیجه
- بیاشتهایی
- نازوفارنژیت (التهاب بینی و گلو)
- سرفه
عوارض کمتر شایع
- عصبی بودن و اضطراب
- افسردگی
- سینوزیت
- دوبینی
- ورم ملتحمه
- پرخاشگری و اختلالات رفتاری به ویژه در کودکان
- اختلالات هماتولوژیک
عوارض جدی
- از دست رفتن هماهنگی حرکات
- تغییرات شدید رفتاری مانند افکار خودکشی
- واکنشهای آلرژیک شدید
- واکنش پوستی جدی (SJS، TEN)
- علائم کمخونی شدید مانند رنگپریدگی پوست، ضعف و تنگی نفس
موارد منع مصرف قرص لوتیراستام
- حساسیت شدید (آلرژی) به دارو یا سایر ترکیبات فعال و غیر فعال آن
هشدارها و مراقبتهای ویژه
- در دوران بارداری قرص لوتیراستام باید فقط در صورت ضروری بودن و با پایش دقیق غلظت پلاسمایی دارو مصرف شود، زیرا احتمال کاهش سطح دارو به ویژه در سهماهه سوم وجود دارد.
- در بیماران کلیوی دوز دارو نیازمند تنظیم و پایش دقیق است.
- در صورت بروز مشکلات رفتاری یا روانپریشی فوراً پزشک را مطلع نمایید.
تداخل دارویی لوتیراستام
لوتیراستام با برخی داروها تداخل جدی دارد که میتواند منجر به افزایش یا کاهش اثربخشی دارو و وقوع عوارض جانبی شود.
داروهایی که باید از مصرف همزمان با لوتیراستام خودداری شود (رده X)
- آزلاستین (نازال)
- برم پریدول
- اورفنادرین
- اوکسوممازین
- پارالدهید
- تالیدومید
داروهایی که اثر لوتیراستام را افزایش میدهند یا تحت تاثیر قرار میدهند
- الکل (اتیل)
- داروهای ساکنکننده CNS (آرامبخشها، خوابآورها، مواد افیونی)
- متوترکسات
- اکسیکودون
- زولپیدم و داروهای خواب آور مشابه
- آلیزاپرید، بروموپرید، کانابیدیول و…
همیشه قبل از شروع لوتیراستام، لیست کامل داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید.
مصرف قرص لوتیراستام در دوران بارداری و شیردهی
مطالعات کافی و کنترل شده در زنان باردار انجام نشده است. اما بر اساس شواهد موجود، مصرف طولانیمدت لوتیراستام با افزایش قابل توجه ناهنجاری مادرزادی همراه نبوده است. با این حال:
- در دوران بارداری فقط در صورتی استفاده شود که منفعت آن بر خطر بالقوه برای جنین ارجحیت داشته باشد.
- سطح خونی دارو به ویژه در سهماهه سوم بارداری کاهش مییابد و احتمال نیاز به تنظیم دوز وجود دارد.
- لوتیراستام به شیر مادر ترشح میشود. اطلاعاتی در مورد آثار آن بر نوزاد وجود ندارد، بنابراین مصرف در شیردهی با ارزیابی پزشک مجاز است و باید علائم نوزاد پایش شود.
شرایط نگهداری قرص لوتیراستام
- دارو را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید.
- از رطوبت و حرارت دور نگه دارید.
- دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید؛ بسیاری از اشکال دارو حتی قرصهای بستهبندی، در برابر کودکان ایمن نیستند.
- داروهای اضافی یا تاریخ گذشته را طبق دستور داروخانه یا مراکز مجاز دفع کنید.
نکات کلیدی در مورد مصرف لوتیراستام
- پایبندی به مصرف منظم دارو ضامن اثربخشی و کاهش بروز حملات تشنج است.
- عوارض دارو غالباً موقت بوده و به تدریج ظرف چند هفته کاهش مییابد.
- در صورت مشاهده علائم جدی یا غیر معمول سریعا به پزشک مراجعه کنید.
- هرگونه تغییر دوز یا قطع دارو باید با صلاحدید پزشک انجام شود.
- مکملها و گیاهان دارویی نیز ممکن است با لوتیراستام تداخل داشته باشند.
سوالات متداول درباره لوتیراستام
آیا لوتیراستام میتواند باعث افسردگی یا اختلالات روانپزشکی شود؟
بله، در برخی افراد به ویژه کودکان ممکن است علائم رفتاری یا حتی افکار افسردگی یا خودکشی ایجاد کند که معمولاً با توقف یا تنظیم دوز کنترل میشود.
آیا میتوان لوتیراستام را ناگهانی قطع کرد؟
خیر، قطع تدریجی دارو بسیار مهم است تا از افزایش خطر تشنج و بروز وضعیت صرع جلوگیری شود.
آیا لوتیراستام برای همه انواع صرع مناسب است؟
این دارو عمدتاً به عنوان درمان کمکی برای انواع خاصی از تشنج توصیه میشود و برای تشخیص دقیق و انتخاب داروی مناسب باید با پزشک مشورت کرد.
چه زمانی باید سریعاً به پزشک مراجعه کنم؟
در صورت بروز واکنشهای آلرژیک، علائم پوستی شدید، مشکلات رفتاری جدی، علائم عفونت شدید یا کم خونی حتماً سریعاً به پزشک مراجعه نمایید.
جمعبندی
قرص لوتیراستام یکی از مؤثرترین داروهای ضد صرع است که با مهار فعالیت غیر طبیعی مغز، کنترل انواع تشنج و بهبود کیفیت زندگی بیماران را ممکن میسازد. با این حال اطلاع صحیح از نحوه مصرف، عوارض و احتیاطات حین مصرف این دارو، تشخیص به موقع عوارض و همکاری با پزشک نقش کلیدی در درمان و پیشگیری از عوارض دارد. همواره راهنمایی و توصیههای داروساز و متخصص اعصاب را در زمینه مصرف لوتیراستام جدی بگیرید تا بیشترین بهره درمانی و کمترین عوارض را تجربه کنید.
منبع: Medscape و تجربیات علمی داروسازان باتجربه