قرص اووسیز چیست و چه کاربردهایی دارد؟
بارداری ناخواسته یکی از چالشهای اساسی و رایج در زندگی افراد و خانوادهها محسوب میشود که میتواند پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی گستردهای برای زنان به همراه داشته باشد. یکی از مهمترین راهکارهای مقابله با این پدیده، بهرهگیری از روشهای پیشگیری از بارداری اورژانسی است. از جمله داروهای موثر و پرکاربرد در این زمینه، قرص اووسیز میباشد که به واسطه اثربخشی بالا و سهولت مصرف، جایگاه ویژهای در بین زنان دارد.
قرص اووسیز چیست؟
قرص اووسیز (Ovosiz) یک داروی ضد بارداری اورژانسی است که جهت پیشگیری از بارداری ناخواسته پس از رابطه جنسی محافظت نشده یا زمانی که روش پیشگیری معمول با شکست مواجه شده باشد (مانند پارگی کاندوم)، مصرف میشود. این دارو نباید به عنوان روشی منظم برای جلوگیری از بارداری مورد استفاده قرار گیرد.
- برای استفاده در خانمها بوده و هیچ تاثیری در پیشگیری بیماریهای مقاربتی (مانند اچآیوی، سوزاک، کلامیدیا) ندارد.
- مناسب برای زمانی است که نیاز به اقدام فوری برای جلوگیری از بارداری مشاهده میشود.
قرص اووسیز ۱.۵ چیست؟
نوع اصلی این دارو قرص اووسیز ۱.۵ میلیگرمی است که حاوی ماده فعال لوونورژسترل (یک پروژستین مصنوعی) میباشد. این دارو با مهار تخمکگذاری و جلوگیری از لقاح یا لانهگزینی تخمک بارورشده، مانع از بارداری میشود. بهترین کارایی این دارو با مصرف هرچه سریعتر پس از رابطه جنسی محافظت نشده حاصل میشود.
- روش استفاده: یک عدد قرص ۱.۵ میلیگرم بلافاصله یا حداکثر تا ۷۲ ساعت پس از رابطه جنسی.
- در برخی موارد تا ۱۲۰ ساعت (پنج روز) پس از مقاربت نیز ممکن است موثر باشد، ولی اثربخشی به تدریج کاهش مییابد.
- نباید به عنوان روش دایمی و منظم کنترل بارداری استفاده شود.
مکانیسم اثر و آثار فارماکولوژیک قرص اووسیز
ماده موثره در قرص اووسیز، لوونورژسترل، با اعمال بازخورد منفی بر هیپوتالاموس، ترشح هورمونهای تحریککننده فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینیزه (LH) را کاهش میدهد. این امر تخمکگذاری را مهار میکند. همچنین، ممکن است با ضخیمتر کردن مخاط سرویکس (دهانه رحم) باعث شود نفوذ اسپرم به داخل رحم با مشکل مواجه شده و لقاح صورت نگیرد.
- زمان پیک پلاسمایی: ۱.۴ تا ۲.۵ ساعت پس از مصرف
- متابولیسم: عمدتاً در کبد
- دفع: نصف عمر ۱۱ تا ۴۵ ساعت، ۴۰ تا ۵۰ درصد از طریق ادرار و ۳۲ درصد از راه مدفوع
آیا اووسیز یک سقطکننده است؟
خیر، اووسیز سقطکننده نیست و اگر بارداری انجام شده باشد، اثری بر توقف بارداری نخواهد داشت. هدف آن، جلوگیری از <strongبارداری قبل از انجام لقاح یا لانهگزینی تخمک است.
نحوه و مقدار مصرف قرص اووسیز
میزان و زمان صحیح مصرف
برای مصرف ایمن و موثر قرص اووسیز، باید موارد زیر رعایت گردد:
- قبل از مصرف، بروشور دارو را مطالعه کرده و در صورت داشتن بیماری زمینهای یا مصرف داروی خاص با پزشک مشورت شود.
- قرص را کامل و بدون خرد کردن یا جویدن با یک لیوان آب میل کنید. خرد کردن قرص باعث افزایش ناگهانی تاثیر دارو و احتمال بروز عوارض میشود.
مراحل مصرف صحیح:
- در اسرع وقت پس از رابطه جنسی محافظتنشده یا شکست روش پیشگیری، یک عدد قرص ۱.۵ میلیگرمی مصرف شود.
- مصرف دارو تا ۱۲ ساعت اولیه بیشترین تاثیر را دارد؛ اما میتوان تا ۷۲ ساعت (حدود سه روز) بعد نیز مصرف کرد.
- گاهی اثربخشی تا ۱۲۰ ساعت (۵ روز) ادامه مییابد، هرچند با گذشت زمان اثر دارو کاهش پیدا میکند.
- مصرف همراه غذا یا مایعات فراوان توصیه میشود تا میزان تهوع کاهش یابد.
- در صورت بروز استفراغ ظرف ۲ ساعت پس از مصرف، یک قرص دیگر باید دریافت شود.
- پس از مصرف دارو، گاهی قاعدگی زودتر یا دیرتر رخ میدهد. اگر تا ۷ روز تاخیر مشاهده شد، آزمایش بارداری توصیه میشود.
- استفاده مکرر و پیدرپی از این دارو به هیچ وجه صحیح نبوده و باید از روشهای پیشگیری منظم مانند قرصهای روزانه یا آییودی استفاده شود.
استفاده از قرص اووسیز برای مردان
این دارو فقط برای پیشگیری از بارداری در زنان طراحی شده است و هیچگونه کاربردی برای مردان ندارد. لوونورژسترل بر سیستم هورمونی مردان اثری ندارد و مصرف بدون مجوز دارویی ممکن است آسیبهای هورمونی، کاهش میل جنسی، اختلالات خلقی یا سایر عوارض را ایجاد کند.
موارد احتیاط و هشدارهای مهم هنگام مصرف اووسیز
پیش از مصرف دارو، وجود هرگونه حساسیت یا آلرژی به اجزای دارو باید بررسی شود. مصرف این دارو برای افرادی با سوابق بیماری قلبی، بیماری کلیوی یا کبدی، فشار خون بالا/پایین، کمآبی بدن، میگرن شدید، بیماریهای انعقادی و سابقه سکته مغزی در شش ماه اخیر باید تنها تحت نظر پزشک انجام گیرد.
- در صورت مشاهده مواردی مانند زردی (یرقان)، اختلال دید، سردردهای شدید یا افسردگی مشهود، مصرف دارو قطع و به پزشک مراجعه کنید.
- چهار هفته قبل از جراحی بزرگ یا بیحرکتی طولانیمدت، مصرف قطع شود.
- در صورت مصرف داروهای ضد انعقاد و وارفارین، ممکن است نیاز به تنظیم دوز دارو وجود داشته باشد.
- مطالعات وجود رابطه احتمالی بین مصرف قرصهای ضدبارداری و افزایش احتمال برخی سرطانها مانند سرطان سینه را بررسی میکنند، اگرچه شواهد قطعی وجود ندارد.
- در بانوان با شروع زودرس قاعدگی (قبل از ۱۲ سال)، یائسگی دیررس (بعد از ۵۵ سال)، تولد فرزند اول پس از ۳۰ سالگی و… احتیاط بیشتری لازم است.
موارد منع مصرف قرص اووسیز
- حساسیت شدید به لوونورژسترل یا سایر اجزای قرص
- وجود مشکلات شدید کبدی یا کلیوی
- برخی مشکلات قلبی-عروقی
- حاملگی قطعی یا مظنون به وجود حاملگی
عوارض جانبی احتمالی قرص اووسیز
مانند هر داروی دیگری، مصرف اووسیز نیز ممکن است با بروز عوارضی همراه باشد که شدت آنها معمولاً زیاد نبوده و اغلب به سرعت رفع میشوند. در صورتی که هرگونه واکنش حساسیتی شدید (مانند تورم صورت، زبان، حلق یا بثورات پوستی و مشکلات تنفسی) رخ دهد، مراجعه فوری به پزشک الزامی است.
- سردرد (تا ۱۲ درصد)
- آکنه (تا ۱۵ درصد)
- کیست تخمدان (۱۳ درصد)
- فولیکولهای بزرگ شده (۱۲ درصد)
- آمنوره یا قطع قاعدگی (۱ تا ۱۲ درصد)
- درد شکم (۱۲ درصد)
- خونریزی یا لکه بینی واژینال (تا ۵۲ درصد)
- حاملگی خارج از رحم (تا ۵۰ درصد از موارد بارداری شکست خورده)
- افسردگی، میگرن و حساسیت سینه (۲ تا ۹ درصد)
- درد لگن و ترشحات واژینال (به صورت خفیف تا متوسط)
تداخلات دارویی خطرناک با قرص اووسیز
موارد منع مصرف همزمان (رده X)
- انکورافنیب
- گریزئوفولوین
- ایکسازومیب
- پکسیدارتینیب
- ترانگزامیک اسید
- یولیپریستال
داروهایی که اثر اووسیز را کاهش میدهند
- اکسناتید
- فلبامات
- فوس آمپرناویر، فنیتوئین، ریفامایسینها و غیره
- لماوتریژین
- گریزئوفولوین
- مشتقات ریفامایسین
داروهایی که اثر اووسیز را افزایش میدهند
- آتازاناویر
- کارفیلزومیب
- لوپیناویر
- میفپریستون
- تیپراناویر
- وریکونازول
مصرف قرص اووسیز در بارداری و شیردهی
استفاده از این دارو در دوران بارداری یا زمانی که احتمال بارداری وجود دارد، ممنوع است، زیرا نیازی به پیشگیری مجدد ندارد و ممکن است باعث افزایش خطر حاملگی خارج رحم یا سقط شود. اگرچه مطالعات نشان ندادهاند که مصرف دوزهای کوتاه مدت پروژستینها در دوران بارداری اثر نامطلوب قابل توجهی بر جنین دارد، لیکن باید احتیاط کامل رعایت شود.
در دوران شیردهی، مصرف قرص اووسیز تا حدی ایمنتر تلقی میشود، اما بهتر است تحت نظر پزشک و با رعایت احتیاط مصرف گردد. شواهد نشان میدهند که مقادیر اندکی از دارو ممکن است وارد شیر مادر شود.
شرایط نگهداری صحیح قرص اووسیز
- دارو را در دمای اتاق (زیر ۲۵ درجه سانتیگراد) و دور از نور و رطوبت نگهداری نمایید.
- از قرار دادن دارو در یخچال یا فریزر خودداری کنید.
- همواره دارو را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید.
- در صورت انقضای تاریخ مصرف، دارو را به شیوه صحیح و ایمن دور بریزید.
پرسشهای متداول درباره قرص اورژانسی اووسیز
اگر بعد از خوردن اووسیز تهوع و استفراغ داشتم چه کنم؟
در صورتی که تا حداکثر دو ساعت پس از مصرف قرص اووسیز دچار استفراغ شدید، لازم است یک عدد قرص دیگر مصرف کنید تا تاثیر دارو کامل شود.
آیا امکان بارداری پس از مصرف صحیح اووسیز وجود دارد؟
با وجود مصرف صحیح قرص، همچنان احتمال اندکی برای وقوع بارداری وجود دارد (موارد نادر شکست دارویی). در صورتی که قاعدگی بیش از ۷ روز تاخیر داشته باشد، آزمایش بارداری توصیه میشود.
آیا در شیردهی میتوان اووسیز مصرف کرد؟
بله، مصرف این دارو در دوران شیردهی معمولاً بیخطر است، اما بهتر است با پزشک مشورت شود.
آیا مصرف منظم قرص اووسیز مجاز است؟
خیر، به هیچ عنوان نباید این دارو را به عنوان روش منظم کنترل بارداری مصرف کرد. برای پیشگیری ممتد از بارداری، از روشهای مطمئنتری همچون قرصهای ترکیبی، حلقه واژینال یا IUD استفاده کنید.
جمعبندی و کلام پایانی
قرص اووسیز یکی از کاربردیترین داروهای پیشگیری اورژانسی از بارداری است که میتواند در مواقع اضطراری (مانند پارگی کاندوم یا رابطه محافظت نشده) نگرانی از بارداری ناخواسته را تا حد زیادی کاهش دهد. مصرف صحیح و بهموقع این دارو، نقش موثری در افزایش اثربخشی آن دارد. با این حال، نباید آن را جایگزین روشهای پیشگیری دائمی و منظم دانست. همواره هنگام استفاده از هر داروی ضدبارداری باید با پزشک یا داروساز مشورت نموده و نکات ایمنی، هشدارها، تداخلات و عوارض احتمالی را جدی بگیرید تا از سلامت خود محافظت نمایید.
در نهایت توصیه میشود برای مدیریت باروری، افزایش کیفیت زندگی و پیشگیری از بروز مشکلات و عوارض ناخواسته، دانش و آگاهی خود از محصولات دارویی پیشگیری اورژانسی مانند قرص اووسیز را افزایش دهید و نکات پزشکی مرتبط را رعایت کنید.