عفونتهای انگلی و اهمیت درمان با داروهای ضد انگل
عفونتهای انگلی از جمله بیماریهای مهم و شایع در سراسر جهان هستند که میتوانند انواع مختلفی از اندامهای بدن را تحت تاثیر قرار دهند. این بیماریها نه تنها سلامت انسانها، بلکه سلامت حیوانات، دامها و حتی زندگی روزمره را با اختلال روبرو میسازند. انگلها از طریق تماس مستقیم با فرد آلوده، آب و غذای آلوده یا حتی تماس با خاک میتوانند به بدن منتقل شوند. اثرات مخرب این عفونتها شامل اختلالات گوارشی، پوستی و حتی عصبی است و در صورت عدم درمان، پیامدهایی جبرانناپذیر به دنبال دارند.
یکی از ابزارهای اصلی برای مبارزه با عفونتهای انگلی، استفاده از داروهای ضد انگل است. آیورمکتین (Ivermectin) یکی از داروهای پرکاربرد و حیاتی در این زمینه میباشد که هر دو شکل قرص و آمپول آن در درمان این عفونتها مورد استفاده قرار میگیرد. در این مقاله از مجله داروخانه آنلاین، به طور جامع و علمی به معرفی، کاربردها، مکانیسم اثر، عوارض، احتیاطات و نحوه مصرف آیورمکتین میپردازیم.
آیورمکتین چیست؟
آیورمکتین یک داروی ضد انگل قوی است که در درمان گستره وسیعی از بیماریهای انگلی در انسان و حیوانات اعتبار دارد. این دارو پس از کشف، انقلابی در درمان بسیاری از انگلها و بیماریهای پوستی به پا کرد و همچنان اهمیت ویژهای در بالین پزشکی و دامپزشکی دارد.
- قرص آیورمکتین: قرص آیورمکتین برای درمان عفونتهای انگلی در انسان مانند کرمهای رودهای، گال، شپش و برخی بیماریهای پوستی استفاده میشود.
- آمپول آیورمکتین: عمدتاً در دامپزشکی کاربرد دارد و برای پیشگیری و درمان عفونت انگلهای داخلی و خارجی در دام (مانند گوسفند، گاو، اسب و حتی حیوانات خانگی) تزریق میشود، اما در شرایط خاص تحت نظر پزشک ممکن است برای انسان نیز مورد استفاده قرار گیرد.
موارد مصرف آیورمکتین در طب انسانی و دامپزشکی
موارد مصرف آیورمکتین در انسان
- کنترل و درمان کرمهای لولهای مانند استرونژیلوئیدازیس، اسکاریازیس و فیلاریازیس
- اونکوسرکیازیس (کوری رودخانهای): آیورمکتین داروی انتخابی برای کنترل این بیماری انگلی است.
- درمان گال: مخصوصاً در مواردی که درمانهای موضعی مؤثر نبودهاند یا عفونت وسیع و شدید است.
- درمان شپش سر و بدن: زمانی که شامپوها یا داروهای موضعی موثر نیستند.
- درمان برخی بیماریهای پوستی انگلی مانند روزاسه
موارد مصرف آمپول آیورمکتین در دامپزشکی
- کرمهای داخلی: درمان کرمهای رودهای و ریوی (نماتودها) در دامها
- کرم قلب سگ: برای پیشگیری و درمان بیماری کرم قلبی در سگها و گربهها
- انگلهای خارجی: درمان کنهها، جربها و شپشها
مکانیسم اثر آیورمکتین
آیورمکتین با اثرگذاری مستقیم بر سیستم عصبی انگل، فعالیت آن را مختل میکند و باعث مرگ انگل میشود. مکانیسم اصلی به این صورت است:
- پس از ورود دارو به بدن (خوراکی یا تزریقی)، به گیرندههای GABA (گاما آمینوبوتیریک اسید) روی سلولهای عصبی انگل متصل میشود.
- این اتصال موجب ورود یون کلراید به سلول عصبی انگل و فلج شدن عضلات و اعصاب آن میشود.
- انگل قدرت حرکت و تغذیه خود را از دست داده و در نهایت میمیرد.
اشکال دارویی آیورمکتین
- قرص
- آمپول یا محلول تزریقی
- پماد
- کرم
نحوه مصرف آیورمکتین
مصرف آیورمکتین باید دقیقاً مطابق با دستور پزشک یا بندهای برچسب دارویی انجام شود. دوز مصرفی، زمان و روش مصرف بنا بر نوع عفونت و وزن بدن تعیین میشود.
دستور عمومی مصرف قرص آیورمکتین
- دوز معمول ۰.۱۵ تا ۰.۲ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است؛ برای برخی عفونتهای خاص تا ۰.۴ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم تجویز میشود.
- زمان مناسب مصرف: ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا (معده خالی) برای جذب بهتر دارو
- در بیماریهایی همچون استرونژیلوئیدازیس مصرف یک نوبت کافی است.
- در درمان اونکوسرکیازیس و برخی عفونتهای دیگر، ممکن است چند نوبت با فواصل زمانی لازم باشد.
- در درمان گال یا شپش، بسته به شدت عفونت، ممکن است تکرار دوز پس از ۷ تا ۱۴ روز توصیه شود.
نحوه مصرف آمپول آیورمکتین
- تنها توسط پزشک یا کادر درمانی تزریق شود.
- دوز و روش تزریق بر اساس نوع عفونت و وضعیت بیمار تعیین میشود.
- تزریق اغلب به صورت زیرجلدی با زاویه ۴۵ درجه یا داخلی عضلانی با زاویه ۹۰ درجه انجام میشود.
- محل تزریق باید کاملاً استریل باشد.
مصرف پماد و کرم آیورمکتین
- معمولاً برای درمان موضعی بیماریهایی چون روزاسه، گال و برخی عفونتهای پوستی انگلی تجویز میشود.
- بر روی نواحی مبتلا یک یا دو بار در روز با ضخامت کم مصرف شود.
آیورمکتین در درمان گال و شپش
درمان گال
آیورمکتین یک گزینه درمانی مؤثر برای گال بهویژه در موارد مقاوم است. مقدار تجویز معمول ۲۰۰ میکروگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در یک نوبت است. به تشخیص پزشک، دوز دوم ۷-۱۴ روز پس از نوبت اول برای حذف تخم انگل ممکن است لازم باشد.
درمان شپش
برای شپش زمانی که درمانهای موضعی ناکارآمد بودهاند، مقدار مشابه ۲۰۰ میکروگرم به ازای هر کیلوگرم مصرف میشود. اگر لازم باشد، پزشک تکرار دوز را ۷-۱۰ روز بعد توصیه میکند.
پماد و کرم آیورمکتین؛ موارد مصرف
- درمان روزاسه: کاهش التهاب و ضایعات پوستی بیماری روزاسه
- درمان گال و عفونتهای پوستی انگلی: کاهش خارش و درمان ضایعات
- درمان شپش سر یا بدن: مصرف موضعی برای کاهش جمعیت انگل
عوارض جانبی آیورمکتین
مانند هر دارویی، آیورمکتین نیز ممکن است موجب بروز عوارض جانبی شود. اکثر عوارض خفیف هستند اما موارد نادر جدی نیز امکانپذیر است.
- حالت تهوع و اسهال
- کاهش اشتها
- درد شکم
- خارش و خشکی یا التهاب پوست
- سردرد و سرگیجه
- خستگی یا ضعف
- بثورات و راش پوستی
- خوابآلودگی
عوارض خطرناک نادر: واکنشهای آلرژیک شامل کهیر، تورم صورت، زبان و گلو، سرگیجه شدید و مشکلات تنفسی که باید فوراً به پزشک مراجعه شود.
موارد احتیاط مصرف آیورمکتین
- در صورت حساسیت به آیورمکتین یا مواد فرعی دارو از مصرف آن خودداری کنید.
- در صورتی که بیماری کبدی، کلیوی، اختلالات خونی، مغزی یا مشکلات گوارشی مانند زخم معده دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- مصرف در دوران بارداری و شیردهی باید فقط در موارد ضروری و تحت کنترل پزشک انجام شود.
- در سالمندان و کودکان نیاز به تنظیم دوز توسط پزشک وجود دارد.
- در عفونتهای شدید احتمال بروز واکنش التهابی به دلیل مرگ گسترده انگلها وجود دارد (مانند سندروم مازوتی).
موارد منع مصرف
- حساسیت به آیورمکتین یا داروهای مشابه
- کودکان کمتر از ۵ سال یا وزن پایینتر از ۱۵ کیلوگرم (مگر با تجویز پزشک)
- مصرف در دوران بارداری بدون نظر پزشک
- سابقه واکنش آلرژیک شدید به داروی مشابه
آیورمکتین در دوران بارداری
آیورمکتین در رده C بارداری توسط FDA قرار دارد؛ به این معنا که بررسیهای حیوانی احتمال آسیب به جنین را نشان داده اما مطالعات کافی انسانی وجود ندارد. توصیه میشود مصرف تنها در مواردی باشد که پزشک صلاح بداند و سود دارو به مراتب از زیان آن بیشتر باشد.
تداخلات دارویی آیورمکتین
تداخل دارویی خاصی برای آیورمکتین گزارش نشده است، اما همواره لازم است لیست کامل داروهای مصرفی را به پزشک ارائه دهید. امکان تداخل با داروهای عصبی یا سایر داروهای ضدانگل به صورت نادر وجود دارد.
شرایط نگهداری داروی آیورمکتین
- در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری شود.
- دور از دسترس کودکان قرار گیرد. داروهای غیر ضروری طبق دستور داروخانه دور ریخته شوند تا مانع بروز مسمومیت اتفاقی شوند.
سوالات متداول درباره آیورمکتین
آیا آیورمکتین برای درمان کرونا توصیه میشود؟
با وجود شایعات در دوران همهگیری کرونا، تا امروز شواهد بالینی کافی برای اثربخشی و ایمنی آیورمکتین در درمان کووید-۱۹ وجود ندارد. مصرف بدون تجویز پزشک اکیداً ممنوع است.
آیا آیورمکتین را میتوان بدون نسخه خرید و مصرف کرد؟
آیورمکتین باید تنها با تجویز پزشک مصرف شود، چرا که مصرف خودسرانه آن عوارض جدی خواهد داشت و انتخاب دوز مناسب باید بر اساس نوع و شدت عفونت انجام شود.
مصرف طولانی مدت آیورمکتین خطرناک است؟
مصرف طولانی مدت و بیشتر از مدت تجویز شده توسط پزشک میتواند خطر عوارض جانبی یا مقاومت انگل را در پی داشته باشد.
جمعبندی: درمان قطعی عفونتهای انگلی با آیورمکتین
درمان عفونتهای انگلی با توجه به تنوع و خطرات آنها، از اهمیت بالایی برخوردار است. قرص و آمپول آیورمکتین، یکی از مؤثرترین و محبوبترین داروهای ضد انگلی با طیف اثر وسیع در پزشکی و دامپزشکی محسوب میشود. این دارو توانسته است در درمان گال، شپش، کرمهای رودهای و حتی برخی بیماریهای چشمی، نقش موثر و حائز اهمیتی داشته باشد. با این حال مصرف آیورمکتین باید همواره زیر نظر پزشک، بر اساس تشخیص بالینی و با رعایت احتیاطات دارویی صورت گیرد تا از بروز عوارض و تداخلات جلوگیری شود.
همیشه محل نگهداری و مصرف دارو، زمان و دوز مورد نیاز و نیز واکنشهای احتمالی را مد نظر قرار دهید و در صورت بروز هرگونه واکنش جدی یا عوارض عجیب، فوراً به پزشک مراجعه کنید. در انتها امیدواریم این مقاله جامع از داروسازان مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز بتواند به آگاهی بیشتر درباره عفونتهای انگلی و استفاده صحیح و آگاهانه از آیورمکتین کمک کند.