معرفی داروی بوسپیرون و نقش آن در درمان اضطراب
اضطراب یکی از پرشمارترین اختلالات روانی در سراسر جهان به شمار میرود و با تأثیر بر سلامت روان و جسمی میتواند کیفیت زندگی فردی و اجتماعی را تضعیف کند. توسعه داروهای ضداضطراب نقش مهمی در کاهش علائم اضطراب و بهبود عملکرد روزانه افراد ایفا میکند. یکی از پیشرفتهای چشمگیر در حوزه داروسازی، معرفی داروی بوسپیرون (Buspirone) به عنوان گزینهای غیر بنزودیازپینی برای مدیریت اضطراب است. این مقاله از داروخانه آنلاین به بررسی داروی بوسپیرون، مکانیسم اثر، موارد مصرف، عوارض جانبی، تداخلات دارویی، توصیههای پزشکی مصرف، نحوه نگهداری و نکات مهم آن در درمان اضطراب میپردازد.
بوسپیرون چیست؟
بوسپیرون یک داروی ضد اضطراب (Anxiolytic) غیر بنزودیازپینی است که عمدتاً جهت درمان اختلالات اضطرابی مانند اضطراب فراگیر (GAD) و علائم اضطراب مورد استفاده قرار میگیرد. بر خلاف بنزودیازپینها، بوسپیرون کمتر موجب خوابآلودگی یا وابستگی دارویی میشود. این دارو به طور اختصاصی بر انتقالدهندههای عصبی تأثیر میگذارد و با حداقل عوارض جانبی، برای بسیاری از بیماران قابل استفاده است.
اشکال دارویی بوسپیرون
- قرص ۵ میلیگرم
- قرص ۷.۵ میلیگرم
- قرص ۱۰ میلیگرم
- قرص ۱۵ میلیگرم
- قرص ۳۰ میلیگرم
موارد مصرف قرص بوسپیرون
بوسپیرون عمدتاً برای درمان علائم اضطراب تجویز میشود. شواهد علمی مختلف نشان میدهد این دارو برای کاهش نشانههای زیر موثر است:
- اضطراب فراگیر
- بیقراری عصبی
- تحریک پذیری و عصبانیت
- اختلالات خواب
- ضربان قلب سریع (تاکیکاردی)
- تعریق بیش از حد
بوسپیرون به بیماران کمک میکند تا بهتر بر وضعیتهای استرسزا غلبه کرده و به زندگی روزمره و شغل بازگردند. لازم به ذکر است این دارو برای درمان افسردگی اصلی یا اختلالات روانپریشی توصیه نمیشود.
مکانیسم اثر و فارماکولوژی بوسپیرون
بوسپیرون متعلق به خانواده آزاسپیرودکاندیونها است. این دارو با میل ترکیبی بالا برای گیرندههای سروتونین ۵-HT1A و ۵-HT2 و همچنین میل متوسط برای گیرندههای دوپامین D2 عمل میکند اما هیچ اثر قابل توجهی بر گیرندههای گابا (GABA) و گیرندههای بنزودیازپین ندارد. همین ویژگی باعث کاهش احتمال اعتیاد و عوارض جانبی نسبت به بنزودیازپینها میشود.
- جذب خوراکی این دارو کم است (~۴%)؛ بنابراین فراهمی زیستی پایین دارد.
- زمان شروع اثر ضد اضطراب: ۲ تا ۴ هفته پس از شروع درمان
- حداکثر غلظت پلاسمایی: ۱ تا ۶ نانوگرم بر میلیلیتر
- اتصال به پروتئین: ۸۶٪
- نیمه عمر دارو: ۲ تا ۳ ساعت
- دفع: عمدتاً از راه ادرار (۲۹-۶۳٪)، باقیمانده از راه مدفوع (۱۸-۳۸٪)
بوسپیرون باعث افزایش سروتونین و دوپامین در مغز شده و سبب کاهش استرس و اضطراب میگردد.
نحوه و مقدار مصرف بوسپیرون
مصرف بوسپیرون باید طبق دستور پزشک انجام شود. به طور معمول توصیه میشود این دارو روزانه ۲ یا ۳ نوبت به صورت خوراکی مصرف گردد. بهترین زمان مصرف بسته به شرایط فرد فرق میکند اما مهم است در زمانهای همیشگی دارو را مصرف کنید.
دوز معمول برای بزرگسالان مبتلا به اضطراب:
- دوز شروع: ۱۰ الی ۱۵ میلیگرم در روز به صورت تقسیمی (دو تا سه بار در روز)
- افزایش دوز: هر ۲ تا ۳ روز میتوان دوز را ۵ میلیگرم اضافه کرد تا رسیدن به دوز موثر (معمولاً ۱۵ تا ۳۰ میلیگرم در روز)
- حداکثر دوز مجاز روزانه: ۶۰ میلیگرم در دو تا سه دوز منقسم
کودکان و نوجوانان:
- کودکان (پیش از نوجوانی): ۲.۵ تا ۵ میلیگرم در روز (دوز قابل تنظیم توسط پزشک)
- نوجوانان: ۵ تا ۱۰ میلیگرم در روز، افزایش دوز بسته به پاسخ بیمار تا حداکثر ۶۰ میلیگرم در روز
افراد مسن و بیماران با مشکلات کبدی/کلیوی:
- مصرف بوسپیرون در بیماران مبتلا به اختلال شدید کبد یا کلیه توصیه نمیشود.
هشدار: مصرف گریپفروت یا آب گریپفروت با بوسپیرون توصیه نمیشود چون میتواند سطح دارو را در بدن افزایش دهد.
قطع ناگهانی دارو بدون مشورت با پزشک ممکن است باعث عود علائم اضطراب شود. برای اثرگذاری بهتر، درمان را پیوسته ادامه دهید و تغییر دوز فقط تحت توصیه پزشکی مجاز است.
موارد احتیاط و هشدارهای مصرف بوسپیرون
پیش از شروع دارو، درباره تمامی سوابق بیماری فعلی و قبلی با پزشک یا داروساز مشورت کنید. موارد احتیاط شامل:
- حساسیت به بوسپیرون یا مواد غیرفعال موجود در فرآورده
- مشکلات شدید کلیوی یا کبدی
- اختلال دوقطبی (مانیا/افسردگی شیدایی)
- اختلالات قلبی-عروقی یا فشار خون بالا
- مصرف همزمان داروهای خاص مانند مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOI)
- مصرف الکل یا مواد مخدر
- سابقه واکنشهای آلرژیک دارویی
مصرف این دارو در برخی افراد منجر به خوابآلودگی، سرگیجه و کاهش هوشیاری میشود. در هنگام رانندگی یا کار با ماشینآلات دقت فرمایید. مصرف همزمان الکل با این دارو اکیداً ممنوع است.
هشدار مصرف همزمان با MAOI:
- در صورت مصرف مهارکنندههای MAOI از جمله ایزوکاربوکسازید، لینزولید، متیلن بلو، فنلزین، سلژیلین، ترانیلسایپرومین و غیره، استفاده همزمان با بوسپیرون ممنوع است و باید حداقل ۱۴ روز فاصله بین توقف MAOI و شروع بوسپیرون رعایت شود.
موارد منع مصرف بوسپیرون
- سابقه حساسیت شدید به بوسپیرون یا محتویات فرمولاسیون
- مصرف همزمان با داروهای MAOI یا فاصله کمتر از ۱۴ روز از قطع آنها
عوارض جانبی بوسپیرون (Buspirone)
مانند سایر داروها، مصرف بوسپیرون ممکن است با برخی عوارض جانبی همراه باشد. این عوارض معمولاً خفیف بوده و در بسیاری از بیماران با ادامه درمان کاهش مییابند:
- سرگیجه (۱۲ درصد)
- خوابآلودگی (۱۰ درصد)
- حالت تهوع (۸ درصد)
- سردرد (۶ درصد)
- عصبی بودن (۵ درصد)
- تاری دید (۲ درصد)
- اسهال (۲ درصد)
- هیجان، ضعف، بیخوابی، بیحسی (هر یک ۲ درصد)
- احتقان بینی، گلو درد، وزوز گوش، درد قفسه سینه غیر اختصاصی، اختلال خواب (همگی حدود ۱ درصد)
در موارد نادر، برخی افراد ممکن است دچار اختلالات حرکتی مانند لرزش، سفتی عضلانی، حرکات غیرطبیعی صورت و اندامها (دیسکینزی دیررس) شوند. در صورت بروز این علائم یا تنگی نفس، درد قفسه سینه، تغییر ضربان قلب فوراً با پزشک تماس بگیرید.
تداخل دارویی بوسپیرون
بوسپیرون میتواند با بسیاری از داروها و مواد غذایی تداخل پیدا کند. توجه به تداخلات دارویی برای پیشگیری از عوارض جدی ضروری است:
تداخلات مهم (رده X):
- الکل (اتیل)
- کانیواپتان
- فوسیدیک اسید (سیستمیک)
- ایدلالیسیب
- لینزولید
- متیلن بلو
- داروهای ضدافسردگی مهارکننده مونوآمیناکسیداز
داروهایی که اثرات بوسپیرون را کاهش میدهند:
- القاکنندههای قوی و متوسط CYP3A4 مانند:
- دابرافنیب
- دفراسیروکس
- انزالوتامید
- اردافتینیب
- ایووسیدنیب
- میتوتان
- ساریلومب
- سیلتوکسیمب
- گیاه علف چای
- توسیلیزومب
- یوهیمبین
داروهایی که خطر عوارض بوسپیرون را افزایش میدهند:
- افزایش بوسپیرون با:
- اپرپیتانت
- اریترومايسين
- مهارکنندههای CYP3A4 (وراپامیل، دیلتیازم، ایتراکونازول و…)
- میفپریستون
- آب گریپفروت
- فنفلورامین
- علف چای
افزایش یا کاهش اثرات دارو به واسطه بوسپیرون:
- میتواند سطح سایر داروهای سروتونرژیک/مهارکننده MAO را در بدن افزایش دهد (خطر سندرم سروتونین)
- مصرف همزمان با داروهای ضداضطراب یا ضدافسردگی نیازمند احتیاط و نظارت دقیق پزشکی است
مصرف بوسپیرون در دوران بارداری و شیردهی
شواهد علمی و مطالعات کافی درباره ایمنی بوسپیرون در دوران بارداری و شیردهی محدود است. بوسپیرون در رده B بارداری قرار دارد، یعنی در بررسیهای حیوانی خطری مشاهده نشده، اما مطالعات انسانی کافی وجود ندارد.
- مصرف در بارداری فقط با توصیه پزشک و در شرایطی که فواید درمان بر خطرات احتمالی ارجح باشد.
- مشخص نیست که آیا بوسپیرون به شیر مادر ترشح میشود یا بر نوزاد تأثیر میگذارد؛ لذا در دوران شیردهی نیز مصرف تنها با اجازه پزشک مجاز است.
شرایط نگهداری بوسپیرون
- در دمای اتاق و به دور از نور و رطوبت نگهداری شود.
- تمام داروها بخصوص داروهای اعصاب دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی نگهداری شود.
- در صورت انقضا یا عدم نیاز، دارو طبق توصیه داروساز دفع شود.
پرسشهای متداول پیرامون بوسپیرون
آیا بوسپیرون اعتیاد آور است؟
خیر، بر خلاف بنزودیازپینهایی مانند دیازپام و آلپرازولام، مصرف بوسپیرون با خطر وابستگی یا سوء مصرف همراه نیست. همین ویژگی سبب ارجحیت آن در برخی بیماران میشود.
چند وقت پس از شروع درمان اثربخشی بوسپیرون قابل انتظار است؟
اثرات ضداضطرابی بوسپیرون معمولاً پس از دو تا چهار هفته مصرف منظم ظاهر میشود. ناامید نشوید و مصرف دارو را تا پایان دوره توصیهشده ادامه دهید.
در صورت فراموشی یک دوز چه کنیم؟
در صورت فراموش کردن یک دوز، به محض یادآوری مصرف نمایید، مگر آنکه زمان دوز بعدی فرارسیده باشد. از دو برابر کردن دوز خودداری کنید.
آیا بوسپیرون برای انواع اضطراب مناسب است؟
بوسپیرون عمدتاً برای اضطراب فراگیر توصیه میشود و اثرات آن در اضطراب اجتماعی یا اختلال هراس به اندازه داروهای دیگر اثبات نشده است.
نتیجهگیری و جمعبندی
بر اساس شواهد به روز و منابع علمی معتبر مانند Medscape، بوسپیرون به عنوان یک گزینه ایمن و کارآمد برای درمان اضطراب فراگیر شناخته میشود. ضعف احتمالی در شروع کند اثرگذاری دارو با مزایایی چون عوارض جانبی نسبتاً کم، نبود وابستگی و پتانسیل کم برای سوء مصرف جبران میشود.
توجه به تداخلات دارویی، رعایت احتیاط در بیماران خاص و پیروی از دستور پزشک در استعمال این دارو اهمیت ویژهای دارد. اگر به دنبال دارویی ضداضطراب با احتمال اعتیاد پایینتر و عوارض کمتر هستید، مشاوره با پزشک درباره بوسپیرون میتواند انتخاب مناسبی باشد.
در انتها یادآور میشویم مصرف هر گونه دارو، به ویژه داروهای اعصاب، باید تحت نظارت پزشک و داروساز صورت گیرد و از خوددرمانی اکیداً پرهیز شود.
منابع:
Medscape