دانازول (Danazol) چیست؟
دانازول یک داروی شیمیایی است که عمدتاً برای درمان اختلالات جنسی و زنانگی از جمله درد لگن، ناباروری ناشی از اندومتریوز و بیماریهای خاص پستان نظیر بیماری فیبروکیستیک استفاده میشود. همچنین، دانازول کاربردهایی در درمان بیماری نادر آنژیوادم ارثی دارد. این دارو با داشتن اثرات ضدالتهابی و ضدآندروژنی میتواند نقش مهمی در کاهش درد و بهبود عملکرد تخمدان و رحم ایفا کند.
اشکال دارویی و دوزهای موجود دانازول
- کپسول ۵۰ میلیگرم
- کپسول ۱۰۰ میلیگرم
- کپسول ۲۰۰ میلیگرم
موارد مصرف کپسول دانازول
دانازول عمدتاً در درمان اختلالات زیر استفاده میشود:
- اندومتریوز: بهبود درد لگن و ناباروری ناشی از رشد بافت آندومتر خارج از رحم.
- بیماری فیبروکیستیک پستان: درمان درد، حساسیت و وجود ندول یا تودههای خوشخیم در پستان.
- آنژیوادم ارثی: پیشگیری و کنترل حملات تورم شدید در شکم، اندامها، صورت و راه هوایی.
دانازول یک مشتق آندروژنیک است که با کاهش تولید هورمونهای تخمدانی عمل میکند. کاهش این هورمونها، علائم ناشی از بیماریهایی مثل اندومتریوز و بیماری فیبروکیستیک پستان را بهبود میبخشد. در آنژیوادم ارثی، دانازول موجب افزایش سطح پروتئین C1 استراز در سیستم ایمنی میشود و به این ترتیب حملات بیماری را کاهش میدهد.
آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر دانازول
مکانیسم داروی دانازول مبتنی بر مهار ترشح گنادوتروپینهای هیپوفیز است که در نتیجه، محور هیپوفیز-تخمدان سرکوب میشود و تولید هورمونهای زنانه بهطور قابل توجهی کاهش مییابد. این مکانیسم باعث کاهش پیشرفت بیماریهایی میشود که با هورمونهای زنانه تشدید میشوند.
- نیمهعمر: ۴.۵ ساعت
- زمان رسیدن به پیک پلاسمایی: حدود ۲ ساعت
- جذب: به صورت مطلوب، عمدتاً به کبد میرسد و متابولیتهایی مانند ۲-هیدروکسی متیل اتیسترون تولید میکند.
- دفع دارو: عمدتاً از طریق ادرار و تا میزان کمی از طریق مدفوع
مقدار مصرف داروی دانازول
قبل از آغاز مصرف دارو، راهنمای دارویی همراه بستهبندی را به دقت مطالعه کنید و طبق دستور پزشک داروساز مصرف نمایید. این دارو معمولاً دو بار در روز و ترجیحاً با روش مشخص (با غذا یا بدون غذا) مصرف میشود. دوز مصرفی بر اساس نوع بیماری، شدت آن و پاسخ فردی تعیین خواهد شد.
دوز توصیهشده در شرایط مختلف:
- اندومتریوز خفیف: ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم در روز (خوراکی)
- اندومتریوز متوسط تا شدید: ۸۰۰ میلیگرم در روز (خوراکی)
- بیماری فیبروکیستیک پستان: ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم در روز (خوراکی). درمان نگهدارنده معمولاً ۳ تا ۶ ماه ادامه مییابد.
- آنژیوادم ارثی اولیه: ۲۰۰ میلیگرم در روز (خوراکی) با کاهش تدریجی دوز بر حسب نیاز و کنترل حملات.
حتماً دوز تجویز شده را منظم و طبق برنامه مصرف نمایید. قطع ناگهانی یا تغییر خودسرانه دوز بدون مشورت با پزشک ممکن است عوارض جبرانناپذیری داشته باشد.
در صورت فراموشی یک نوبت مصرف
در اسرع وقت آن را مصرف کنید. اگر زمان مصرف نوبت بعدی نزدیک است، صرفنظر کنید و برنامه معمول خود را ادامه دهید. به هیچ وجه دوز دو برابر مصرف نکنید.
موارد احتیاط مصرف دانازول
قبل از مصرف دانازول، موارد زیر را با پزشک خود درمیان بگذارید:
- حساسیت به دارو یا مواد موجود در ترکیب دارو
- سابقه بیماری قلبی، فشار خون بالا، دیابت، کلسترول بالا
- اختلالات کبدی و کلیوی
- تشنج یا میگرن مزمن
- تومورهای وابسته به آندروژن
- خونریزی غیرمعمول واژینال، سرطان سینه (یا احتمال آن)
- اختلالات خونی مثل پورفیری و پلیسیتمی
مصرف دانازول ممکن است باعث تغییر در سطح لیپوپروتئینها، احتباس مایعات، افزایش آنزیمهای کبدی و اختلال در کارکرد کبد شود. انجام تستهای عملکرد کبدی و بررسی دورهای سلامت بیمار الزامی است.
موارد احتیاط خاص:
- ارزیابی وجود یا عدم وجود سرطان پستان پیش از شروع درمان بیماری فیبروکیستیک
- پایش دقیق علائم آندروژنی در زنان (مثلاً هیرسوتیسم، تغییرات صدا و …)
- پرهیز از مصرف در بیماران مستعد بیماری عروق کرونر یا تصلب شرایین
- استفاده محتاطانه در بیماران دیابتی و مبتلا به صرع، میگرن و مؤلفه بیماریهای قلبی و کلیوی
- پایش علائم فشار خون داخل جمجمهای خوشخیم (سردرد، اختلالات بینایی و …)
موارد منع مصرف دانازول
- بارداری
- شیردهی
- پورفیریا
- خونریزی غیرطبیعی یا نامشخص دستگاه تناسلی
- بیماری شدید کبدی، کلیوی و قلبی
- تومور وابسته به آندروژن
- ترومبوز یا سابقه بیماری ترومبوآمبولیک فعال
- حساسیت مفرط به دارو
عوارض جانبی دانازول
مصرف دانازول ممکن است موجب عوارض جانبی مختلفی شود. اکثر این عوارض خفیف هستند، اما برخی میتوانند جدی باشند و نیاز به توجه فوری پزشکی دارند.
شایعترین عوارض:
- افزایش وزن
- آکنه
- گرگرفتگی و تعریق
- تغییرات صدا و خشونت صدا
- هیرسوتیسم (رشد غیرطبیعی مو)
- کاهش اندازه سینه
- خشکی یا تحریک واژینال
- اختلالات قاعدگی (بینظمی، لکهبینی، آمنوره)
عوارض جانبی جدیتر:
- فشار خون بالای داخل جمجمه (شبه تومور مغزی)
- تنگی نفس، درد قفسه سینه
- ورم اندامها و صورت
- تغییرات خلقی یا روحی (اضطراب، افسردگی، سرگیجه)
- اختلالات بینایی و سردرد شدید
- خارش و کهیر پوستی
- اختلال عملکرد کبد (زردی پوست و چشم، افزایش آنزیمهای کبدی)
- حملات ترومبوآمبولیک (لخته خونی)
در صورت مشاهده هر گونه علائم غیرمعمول یا شدید، مصرف دارو را قطع کنید و فوراً به پزشک یا داروساز مراجعه نمایید.
تداخلات دارویی دانازول
دانازول میتواند با داروهای متعدد تداخل ایجاد کند. بعضی تداخلات بسیار خطرناک هستند و باید پرهیز شود:
تداخلات پرخطر (رده X):
- پیموزاید
- سیمواستاتین
داروهایی که دانازول اثر آنها را افزایش میدهد:
- آجمالین
- آتورواستاتین
- مهارکنندههای C1
- کاربامازپین
- سیکلوسپورین (سیستمیک)
- دوفتیلید
- لمبورکسانت
- لومیتاپید
- نیمودیپین
- تاکرولیموس، تریازولام و آبروگپنت
- آنالوگهای ویتامین D و آنتاگونیستهای ویتامین K
داروهایی که اثر دانازول را افزایش میدهند:
- کورتیکواستروئیدها (سیستمیک)
مصرف دانازول در دوران بارداری و شیردهی
مصرف دانازول در دوران بارداری بهشدت ممنوع است، زیرا این دارو میتواند منجر به اثرات مردانهسازی بر روی جنین دختر گردد. عوارضی شامل هیپرتروفی کلیتورال، نقص دستگاه تناسلی، آترزی واژن و اندام تناسلی مبهم گزارش شده است. آزمایش حساس بارداری پیش از شروع درمان الزامی است و استفاده از روشهای غیرهورمونی پیشگیری از بارداری در طول درمان توصیه میشود.
در دوران شیردهی نیز مصرف دارو توصیه نمیشود، زیرا ترشح دارو در شیر میتواند سلامت نوزاد را به خطر اندازد.
مطالعات حیوانی نشان داده است که مصرف مقادیر بالای این دارو در طول بارداری ممکن است به مهار رشد جنینی منجر شود.
شرایط صحیح نگهداری دانازول
- نگهداری در دمای اتاق (۱۵ الی ۳۰ درجه سانتیگراد)
- دور از تابش نور مستقیم و رطوبت بالا
- دوری از دسترس کودکان و حیوانات خانگی
- از مصرف داروی تاریخ گذشته پرهیز کنید
راهنمای مهم و هشدارها قبل از شروع درمان
- قبل از شروع درمان آزمایش بارداری انجام شود.
- در طول مصرف دانازول از روشهای باروری غیراستروئیدی (مانند کاندوم) استفاده شود.
- پایش آزمایشات کبدی و کلسترول کنید.
- در صورت بروز هر نوع واکنش شدید (تورم گلو، کهیر، مشکل تنفس) مصرف دارو را قطع و فوراً مراجعه کنید.
جمعبندی و کلام آخر
دانازول یک داروی آندروژنیک عالی برای درمان اختلالات درد لگن و ناباروری ناشی از اندومتریوز و بیماریهای پستان است که اثرات قابل توجهی در بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد. با وجود مؤثر بودن این دارو، باید عوارض جانبی، تداخلات دارویی، هشدارها و احتیاطات جدی را در نظر گرفت. مصرف این دارو تنها با نسخه و تحت نظر دقیق پزشک توصیه میشود. هر گونه تغییر در دوز یا قطع مصرف را تنها با مشورت داروساز یا پزشک انجام دهید.
مقاله حاضر با محوریت اثربخشی دانازول در درمان اختلالات زنان و بررسی ابعاد علمی و بالینی آن تهیه شده و مرجعی معتبر برای بیماران و پزشکان محسوب میگردد.
منبع: Medscape