آلرژی چیست و چرا رخ میدهد؟
آلرژی یکی از شایعترین اختلالات سیستم ایمنی بدن است که بر اثر واکنش بیش از حد این سیستم به مواد خارجی یا آلرژنها ایجاد میشود. بدن افراد مبتلا، این مواد را به اشتباه خطرناک تشخیص داده و دفاع شدیدی را آغاز میکند. این واکنشها به واسطه آزاد شدن مواد شیمیایی مانند هیستامین منجر به بروز علائمی نظیر عطسه، سرفه، خارش، تورم و آبریزش چشم و بینی میشود.
با توجه به افزایش روزافزون آلرژی در جمعیت جهان، شناخت دقیق راههای درمان و کنترل آن بسیار اهمیت دارد. یکی از اصلیترین روشهای کنترل علائم آلرژی استفاده از داروهای آنتیهیستامین است که با مسدود کردن گیرندههای هیستامین، واکنشهای آلرژیک را کاهش میدهند.
معرفی آنتیهیستامین سیتریزین پسودوافدرین
یکی از داروهای نوین و اثربخش در درمان آلرژی، سیتریزین پسودوافدرین است. این دارو درواقع ترکیبی از دو ماده فعال شامل ستیریزین (Cetirizine) و سودوافدرین (Pseudoephedrine) است که هر کدام عملکرد ویژهای در کاهش علائم آلرژی دارند.
- ستیریزین: به عنوان یک آنتیهیستامین نسل دوم با مهار اختصاصی گیرندههای H1 هیستامین، موجب کاهش علائم آلرژی مانند خارش و آبریزش میشود و عوارض خواب آلودگی کمتری نسبت به نسل اول دارد.
- سودوافدرین: این ترکیب یک ضداحتقان مؤثر است و با منقبض کردن رگهای خونی مخاط بینی، تورم و گرفتگی بینی را رفع میکند.
قرص سیتریزین پسودوافدرین اغلب به صورت فرم طولانیاثر (Extended release) تحت دوز ۵ میلیگرم ستیریزین/ ۱۲۰ میلیگرم پسودوافدرین عرضه میشود.
موارد مصرف سیتریزین پسودوافدرین
این دارو اصولاً برای کاهش و تسکین علائم آلرژی زیر به کار میرود:
- آبریزش، گرفتگی و احتقان بینی
- خارش چشم و بینی
- عطسههای آلرژیک
- قرمزی و آبریزش چشم
- علائم آلرژی فصلی (رینیت آلرژیک) یا غیر فصلی (پِرننیال)
به دلیل میزان بالای سودوافدرین در این دارو، مصرف آن برای کودکان زیر ۱۲ سال توصیه نمیشود.
فارماکولوژی و مکانیسم اثر سیتریزین پسودوافدرین
این داروی ترکیبی با اهداف متفاوت وارد بدن میشود. ستیریزین آنتاگونیست انتخابی گیرنده H1 هیستامین است و مانع اتصال هیستامین به گیرندههای مربوطه میشود. به این ترتیب، علائم مربوط به افزایش هیستامین مثل خارش، قطره بینی و تورم کنترل میشود.
سودوافدرین با اثر بر گیرندههای آلفا آدرنرژیک باعث انقباض رگهای خونی ناحیه بینی و کاهش ترشح از بافتهای مخاطی میگردد و در نتیجه احتقان بینی را از بین میبرد.
- نیمهعمر ستیریزین: ۷.۹ ساعت
- نیمهعمر سودوافدرین: حدود ۶ ساعت
- شروع اثر: ستیریزین ۲۰–۶۰ دقیقه؛ سودوافدرین ۳۰ دقیقه
- زمان اوج پلاسما: ستیریزین ۲.۲ ساعت؛ سودوافدرین ۴.۴ ساعت
- دفع دارو: ستیریزین عمدتا از ادرار (۷۰٪) و مدفوع (۱۰٪)؛ سودوافدرین تقریباً کامل از ادرار
نحوه مصرف و دوز قرص سیتریزین پسودوافدرین
مصرف صحیح داروی سیتریزین پسودوافدرین تضمینکننده دستیابی به اثر درمانی کامل و کاهش احتمال بروز عوارض جانبی است. توصیه میشود پیش از شروع مصرف، دستور مصرف و بروشور دارو را به دقت مطالعه کنید.
- مصرف معمول دارو هر ۱۲ ساعت یک قرص (۲ بار در روز) با یا بدون غذاست.
- قرص باید کاملاً بلعیده شود؛ از خرد کردن یا جویدن آن پرهیز کنید تا از آزاد شدن ناگهانی دوز بالا جلوگیری شود.
- دوز مصرفی بر اساس سن، وضعیت سلامت و پاسخ بدن متفاوت است و تنظیم دوز در بیماران با نارسایی کلیوی و کبدی بر عهده پزشک است.
در صورت فراموشی یک دوز، به محض یادآوری از دارو استفاده کنید. اگر زمان دوز بعدی نزدیک است، از دوز فراموش شده صرف نظر کنید و هرگز دو برابر مصرف نکنید.
نکات مهم هنگام مصرف سیتریزین پسودوافدرین
- بدون تجویز پزشک اقدام به افزایش یا کاهش دوز نکنید.
- در صورت نیاز به مصرف دارو برای مدت طولانی، تحت نظر پزشک باشید.
- در صورت مشاهده هرگونه واکنش غیرعادی یا حساسیتی، سریعا مصرف را قطع و به مراکز درمانی مراجعه نمایید.
موارد احتیاط و هشدارها
در هنگام مصرف داروی سیتریزین پسودوافدرین؛ حتما موارد زیر را در نظر داشته باشید:
- در صورت هر نوع حساسیت دارویی قبلی یا سابقه واکنش آلرژیک شدید به این یا دیگر اجزای دارو، از مصرف پرهیز نمایید.
- شرایط پزشکی خاص مانند گلوکوم، مشکلات دفع ادرار، بزرگی پروستات، فشار خون بالا، بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت، پرکاری تیروئید و اختلالات کلیوی و کبدی میتواند با مصرف این دارو تشدید شود یا خطرناک باشد.
- قبل از هرگونه جراحی یا درمان دندانپزشکی پزشک خود را مطلع سازید.
- افراد مسن ممکن است به عوارض جانبی دارو از جمله ضربان قلب نامنظم، سرگیجه و اختلال در ادرار حساستر باشند.
- مصرف دارو میتواند سبب خوابآلودگی و سرگیجه شود؛ تا زمانی که اثر کامل دارو مشخص نشده، از رانندگی یا کار با ماشینآلات خودداری نمایید.
- الکل یا سایر آرامبخشها میتوانند اثر آرامبخشی دارو را تشدید کنند.
موارد منع مصرف قرص سیتریزین پسودوافدرین
مصرف سیتریزین پسودوافدرین برای گروههای زیر ممنوع یا باید با احتیاط ویژه انجام شود:
- افراد با حساسیت بیش از حد به ستیریزین، سودوافدرین یا هر جزء دیگر ترکیب
- مصرفکنندگان اخیر مهارکنندههای مونوآمینواکسیداز (MAOI) ظرف ۱۴ روز گذشته
عوارض جانبی سیتریزین پسودوافدرین
همانند سایر داروها، سیتریزین پسودوافدرین نیز میتواند عوارضی ایجاد نماید. گرچه بسیاری از مصرفکنندگان این دارو دچار مشکل خاصی نمیشوند، اما آگاهی از عوارض احتمالی به شما کمک خواهد کرد تا در صورت بروز، به موقع اقدامات لازم را انجام دهید.
عوارض شایع
- خواب آلودگی یا خستگی (۲٪)
- خشکی دهان (۴٪)
- سردرد
- سرگیجه (۱٪)
- بیخوابی (۴٪)
- تهوع و گاهی استفراغ
- سینوزیت (۱٪) و فارنژیت (۲٪)
عوارض جدیتر
- اختلال یا مشکل در ادرار کردن
- ضعف، لرزش و یا تپش قلب شدید و نامنظم
- تغییرات رفتاری یا خلقی حتی اضطراب و گیجی
- واکنشهای پوستی و حساسیتی نظیر کهیر، خارش، تورم صورت یا گلو، تنگی نفس و سرگیجه شدید که نیازمند مراجعه فوری به پزشک است.
در صورت تداوم یا تشدید هر یک از این عوارض فوراً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
تداخلات دارویی سیتریزین پسودوافدرین
این دارو با گروههای مختلف دارویی دارای تداخل است، بنابراین پیش از شروع مصرف، تمامی داروهای مصرفی حتی گیاهی و مکملها را به پزشک اطلاع دهید.
تداخلات بسیار مهم یا منع مصرف (رده X)
- مهارکنندههای مونوآمینواکسیداز (MAOI)
- آکلیدینیوم، آزلاستین، برومپریدول، گلیکوپیرولات، برخی فرآوردههای رادیودارو، اورفنادرین، پارالدهید، پتاسیم کلرید، تیوتروپیوم و…
کاهش اثر دارو توسط بعضی ترکیبات
- مهارکنندههای استیل کولین استراز
- داروهای معدی-رودهای پروکینتیک
- نیتروگلیسیرین و بنزیل پنیسیلوئیل پلیلیزین
افزایش اثر دارو به واسطه برخی داروها
- دوکسوفیلین، فلونیترازپام، گلوکاگون، دیورتیکهای تیازیدی، متوتریمپرازین
- داروهای مخدر از قبیل اکسیکودون، زولپیدم و توپیرامات
همچنین برخی از داروها مانند آلیزاپرید، بریمونیدین، آمانتادین و داروهای ضدافسردگی سه حلقهای میتوانند اثرات سیتریزین و سودوافدرین را بیشتر کنند. حتماً با مشورت پزشک یا داروساز دارو مصرف شود.
مصرف سیتریزین پسودوافدرین در دوران بارداری و شیردهی
ستیریزین به عنوان داروی نسل دوم در گروه B بارداری قرار میگیرد؛ مطالعات کافی برای اثبات بیخطری کامل آن وجود ندارد، اما شواهد روشنی مبنی بر ایجاد خطر جدی در بارداری وجود ندارد. با این حال، مصرف سیتیریزین در بارداری فقط با اجازه پزشک و پس از ارزیابی دقیق توصیه میشود.
سودوافدرین میتواند منجر به انقباض عضلات رحم شود و بنابراین مصرف آن، خصوصاً طی سهماهه اول و سوم بارداری، توصیه نمیشود مگر با صلاحدید پزشک معالج. مصرف این دارو در دوران شیردهی نیز باید بااحتیاط و تحت نظر پزشک باشد چراکه ممکن است به شیر مادر انتقال یابد و برای نوزاد عوارضی ایجاد کند.
شرایط نگهداری داروی سیتریزین پسودوافدرین
برای حفظ کیفیت دارو:
- در دمای اتاق (۱۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد) و دور از رطوبت و گرما نگهداری شود.
- دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی باشد.
- از مصرف داروی منقضیشده اکیداً خودداری کنید.
جمعبندی و نکات کلیدی مصرف سیتریزین پسودوافدرین
سیتریزین پسودوافدرین به عنوان داروی ترکیبی نسل جدید، با مهار عوامل آلرژیک و احتقانی، به طور همزمان در برطرفکردن علائم آزاردهنده آلرژی فصلی و مزمن ایفای نقش میکند. انتخاب این دارو، خصوصاً در بزرگسالان و نوجوانان بالای ۱۲ سالی که دچار گرفتگی بینی و علائم همراه آلرژی هستند، مطلوب است.
- از مصرف خودسرانه دارو به ویژه در بیماران با بیماری زمینهای خودداری شود.
- در صورت بروز هرگونه علامت مشکوک، به ویژه واکنش حساسیتی، حتما به مراکز درمانی مراجعه کنید.
- مصرف صحیح و بهموقع دارو تاثیر زیادی در اثربخشی و کاهش عوارض آن دارد.
در نهایت، پیش از آغاز مصرف هرگونه دارویی، به ویژه داروهای ترکیبی جدید مانند سیتریزین پسودوافدرین، با داروساز یا پزشک متخصص مشورت نمایید تا بهترین نتیجه درمانی همراه با حداقل عوارض را تجربه کنید.
منبع: Medscape