بیماری گال و اهمیت درمان آن
بیماریهای پوستی انواع مختلفی دارند که میتوانند زندگی روزمره افراد را مختل کنند و کیفیت زندگی آنها را به طور چشمگیری کاهش دهند. یکی از این بیماریها که به ویژه در محیطهای شلوغ و گرم شرایط شیوع بالایی دارد، گال (Scabies) است. گال نوعی عفونت پوستی ناشی از هجوم کنههای بسیار ریز به نام Sarcoptes scabiei است که باعث بروز خارش شدید، التهاب و مشکلات پوستی میشود. شیوع این بیماری به صورت فصلی و منطقهای متغیر است و عدم درمان به موقع آن ممکن است به گسترش آلودگی در میان اعضای خانواده یا گروههای اجتماعی بینجامد.
گال چیست و چگونه منتقل میشود؟
گال بیماری پوستی رایجی است که در اثر نفوذ و زندگی انگل بسیار کوچکی به نام کنه سارکوپتس اسکابیئی در لایههای سطحی پوست ایجاد میشود. این کنهها به راحتی از طریق تماس نزدیک پوستی و حتی اشتراک گذاشتن لوازم شخصی از فرد آلوده به فرد سالم منتقل میشوند. محیطهایی مانند خوابگاهها، پادگانها، خانه سالمندان و محیطهای شلوغ، از کانونهای اصلی شیوع گال هستند.
علائم اصلی گال شامل خارش شدید (خصوصاً در شب)، بثورات پوستی، ظهور خطوط باریک تاولمانند بر روی پوست و زخمهای ناشی از خاراندن مکرر میباشد. لانههای کنه معمولاً در لابهلای انگشتان دست، مچ دست، زیربغل، دور کمر، پایین باسن و اندام تناسلی مردانه و همچنین نوک سینه زنان ظاهر میشود.
پرمترین چیست؟
یکی از موثرترین داروهای درمان آلودگی به گال و برخی دیگر از عفونتهای انگلی پوست، پرمترین (Permethrin) است. پرمترین یک داروی شیمیایی از خانواده پایرترینها است که به صورت سنتزی ساخته میشود. این ماده به علت قدرت بالای خود در نابودی کنهها، شپش و تخم آنها، در سراسر جهان به عنوان درمان خط اول گال و شپش شناخته شده است. این دارو در اشکال مختلف مانند کرم ۵ درصد، شامپو ۱ درصد، لوسیون و مایع ۱ درصد در داروخانهها موجود است.
اشکال دارویی پرمترین
- کرم پرمترین ۵ درصد
- مایع پرمترین ۱ درصد
- لوسیون پرمترین ۱ درصد
- شامپو پرمترین ۱ درصد
موارد مصرف پرمترین
اصلیترین کاربرد پرمترین، درمان بیماری گال است. این دارو همچنین برای درمان شپش سر (Pediculus humanus) و نابودی تخمهای آنها توسط پزشکان توصیه میشود. پرمترین با اختلال در عملکرد سیستم عصبی کنهها و شپشها باعث فلج و سپس مرگ آنها میشود و به این ترتیب روند عفونت را کنترل میکند.
مکانیسم اثر پرمترین
پرمترین مانند سایر پیریترینها با ایجاد اختلال در دپلاریزاسیون غشای سلولهای عصبی حشرات و کنهها، نقش یک سم عصبی را ایفا میکند. این دارو کانالهای سدیمی غشای سلولی این انگلها را هدف قرار میدهد و مانع از رپلاریزاسیون مناسب میشود. این مکانیسم موجب تشنج، فلج، ناتوانی حرکتی و نهایت مرگ انگل خواهد شد. پرمترین پس از ورود به بدن، به سرعت هیدرولیز شده و به ترکیبات بیخطر تبدیل شده و در نهایت از طریق ادرار دفع میشود.
مقدار و روش مصرف کرم پرمترین
استفاده صحیح و دقیق از کرم یا لوسیون پرمترین از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است تا اثربخشی دارو به حداکثر برسد و خطر مقاومت یا عوارض جانبی نیز به حداقل کاهش یابد. در بیشتر بیماران، کرم پرمترین ۵ درصد پاسخ مناسبی به درمان میدهد.
دستورالعمل مصرف کرم پرمترین:
- مقدار کافی از کرم را از زیر گردن تا کف پا روی پوست قرار دهید؛ به ویژه بین انگشتان دست و پا، زیر ناخنها، کشاله ران، چینهای پوستی و اطراف اندام تناسلی (آلت و کیسه بیضه در مردان و روی سینه زنان).
- در کودکان بیشتر از ۲ ماه، پرمترین نیز بلامانع است اما باید تمام بدن (به جز اطراف چشم و دهان) را تا ناحیه سر پوشش دهد.
- کرم پرمترین میبایست ۸ تا ۱۴ ساعت روی پوست باقی بماند (ترجیحاً شب قبل از خواب مصرف شود) و صبح روز بعد با آب و صابون یا دوش گرفتن به طور کامل شسته شود.
- در صورتی که کنههای زنده یا علائم بیماری پس از ۷ تا ۱۴ روز باقی ماند، مصرف یک دوز مجدد با نظر پزشک توصیه میشود.
- در صورت تماس کرم با چشم، دهان یا بینی، بلافاصله محل مورد نظر با آب فراوان شسته شود.
زمان مصرف و علائم بهبودی
بهترین زمان استفاده از کرم پرمترین معمولاً شب و قبل از خواب است. خارش گال غالباً در شب تشدید میشود و خواب را مختل میکند. پس از استفاده از دارو، خارش ممکن است با گذشت یک یا دو هفته به تدریج کاهش یابد. در برخی موارد و حتی پس از نابودی کنهها، خارش ممکن است تا ۴ هفته باقی بماند که ناشی از واکنش ایمنی بدن نسبت به بقایای کنه مرده است. اگر علائم بیماری بیش از ۲ تا ۳ هفته ادامه داشت یا شدت گرفت، مراجعه مجدد به پزشک ضروری است.
موارد احتیاط پیش از مصرف پرمترین
- در موارد بروز حساسیت به پرمترین یا هر یک از ترکیبات جانبی موجود در دارو، مصرف آن ممنوع است.
- در سابقه بیماری پوستی شدید، آسم یا آلرژی به پیریترینها باید قبل از مصرف، حتماً با پزشک مشورت شود.
- پرمترین فقط برای مصرف خارجی پوست است و نباید به چشم، دهان، بینی، گوش یا واژن زده شود.
- در صورت تماس دارو با چشم یا دیگر مخاطها باید محل به سرعت و کاملاً شسته شود.
- در صورت فراموش کردن یک بار مصرف، به محض یادآوری استفاده کنید اما اگر نزدیک به نوبت بعدی است، مصرف قبلی را نادیده بگیرید و به روال معمول ادامه دهید. هرگز دو بار در یک زمان استفاده نکنید.
- قبل از استفاده تاریخ انقضای دارو بررسی شود. مصرف فراورده تاریخ گذشته موجب التهاب و تشدید بیماری پوستی خواهد شد.
- در مصرف پرمترین روی پوست آسیبدیده، زخمشده یا دارای التهاب فعال باید احتیاط شود.
عوارض جانبی پرمترین
بیشتر بیماران درمان شده با پرمترین مشکل خاصی پیدا نمیکنند و دارو به خوبی تحمل میشود. با این حال برخی واکنشهای پوستی خفیف، به ویژه در شروع درمان رایج است. این عوارض اغلب ناشی از پاسخ ایمنی بدن به کنهها و محصولات تجزیه شده آنهاست تا خود دارو.
- خارش شدید و گذرا
- تحریک پوستی (قرمزی، سوزش یا التهاب)
- ایجاد بثورات یا راش پوستی موضعی
- تورم و ادم خفیف پوست در محل استعمال
- سوزن سوزن شدن یا کرختی کوتاه مدت ناحیه مورد استفاده
در صورت بروز علائم حساسیت شدید نظیر کهیر گسترده، دشواری در تنفس، تورم صورت، زبان و گلو، یا سرگیجه شدید بلافاصله به پزشک مراجعه شود.
موارد منع مصرف پرمترین
- افراد دارای حساسیت مفرط به پرمترین یا سایر پیریترینها
- نوزادان کمتر از دو ماه (طبق توصیه سازمان غذا و داروی آمریکا استفاده از پرمترین در این رده سنی فقط با مجوز پزشک مجرب توصیه میگردد)
تداخل دارویی پرمترین
بر اساس اطلاعات منابع علمی و معتبر از جمله Medscape، تداخل دارویی مهم یا خطرناکی برای پرمترین گزارش نشده است. زیرا دارو به صورت موضعی مصرف میشود و مقدار بسیار ناچیزی از آن به جریان خون جذب میگردد. اگر چه همواره توصیه میشود هنگام استفاده همزمان با سایر فرآوردههای پوستی (کرِمها یا پمادهای درمانی دیگر)، با پزشک یا داروساز مشورت گردد.
استفاده از پرمترین در بارداری و شیردهی
اطلاعات علمی به طور گسترده، مصرف پرمترین موضعی را در دوران بارداری و شیردهی نسبتاً بیخطر (Safe) ارزیابی میکنند، به ویژه اگر مصرف طبق دستور پزشک و در زمان محدود باشد. البته، مطالعات کافی انسانی در این زمینه کامل نیست و توصیه عمومی این است که تنها زمانی از دارو استفاده شود که فواید مصرف آن بیشتر از خطرات احتمالی باشد. در صورت مشاهده هرگونه عارضه غیرمعمول مانند بثورات پوستی، خارش، تورم یا مشکلات تنفسی، مصرف دارو را قطع کرده و با پزشک تماس بگیرید.
شرایط نگهداری داروی پرمترین
- پرمترین باید در دمای اتاق (۱۵-۳۰ درجه سانتیگراد) و به دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری شود.
- این دارو را از دسترس کودکان دور نگه دارید. بستهبندی برخی اشکال دارویی ممکن است برای کودکان جذاب باشد.
- در صورت عدم نیاز و اتمام دوره درمان، دارو را به روش استاندارد و بدون آسیب به محیط زیست دور بیاندازید. سطل زباله معمولی برای این منظور مناسب نیست.
نکاتی جهت افزایش اثربخشی پرمترین و پیشگیری از بازگشت بیماری
- تمام اعضا خانواده یا سایر افراد در تماس نزدیک همزمان درمان شوند تا چرخه انتقال بیماری قطع گردد.
- تمام لباسها، رختخوابها، حولهها و لوازم شخصی در تماس با پوست باید با آب داغ شسته یا به مدت ۷۲ ساعت در کیسه محکم بسته و کنار گذاشته شود.
- محیط خانه و وسایل مشترک به خوبی تمیزکاری و نظافت گردد.
- در صورت ظهور مجدد علائم، پیگیری پزشکی و بررسی درمان مجدد توصیه میشود.
- خاراندن بیش از حد پوست منجر به ایجاد زخم و عفونتهای ثانویه میشود؛ بنابراین مراقب باشید و برای کنترل خارش از داروهای تجویزی نظیر آنتیهیستامینها استفاده کنید.
- در صورت تداوم خارش پس از پایان مصرف دارو، از مصرف بیجهت دوزهای تکراری پرهیز نمایید و فقط طبق نظر پزشک دوز اضافی مصرف شود.
سوالات متداول درباره پرمترین و درمان گال
آیا پرمترین تنها گزینه درمان گال است؟
هر چند پرمترین قویترین و اولین خط درمان گال محسوب میشود، اما در موارد خاص که استفاده از این دارو مجاز نیست یا اثربخشی کافی مشاهده نشد، پزشکان ممکن است داروهایی مانند کرمهای گوگردی، بنزیل بنزوات یا ایورمکتین خوراکی را تجویز کنند.
آیا درمان گال فقط با یک بار مصرف پرمترین ممکن است؟
در اکثر مبتلایان، مصرف یک دوز کافی است اما گاهی برای ریشهکنی کامل آلودگی نیاز به یک بار تکرار درمان وجود دارد. در صورت پایدار ماندن علائم پس از درمان یا بازگشت مجدد خارش شدید، مراجعه به پزشک الزامی است.
آیا مصرف بیش از حد پرمترین نتایج بهتری دارد؟
مصرف بیش از حد پرمترین نه تنها اثربخشی را افزایش نمیدهد، بلکه احتمال بروز حساسیت و آسیب پوستی را بالا میبرد. همیشه بر اساس مقدار و دستور پزشک مصرف شود.
آیا استفاده از لوسیونها، کرمها یا شامپوهای پرمترین تفاوتی دارد؟
به طور کلی، غلظتهای مختلف پرمترین با توجه به نوع عفونت و دسته سنی مورد استفاده قرار میگیرند. برای درمان گال معمولاً کرم پنج درصد و برای شپش سر غلظتهای یک درصد توصیه میشود. انتخاب دقیق اشکال دارویی باید توسط پزشک انجام گردد.
کلام آخر
درمان قطعی گال به کمک پرمترین به شرط رعایت صحیح نکات مصرفی و بهداشت فردی کاملاً قابل دستیابی است. پرمترین با بهرهگیری از مکانیسم عمل تخصصی در نابودی کنهها و شپشها، یکی از داروهای خط اول درمان بیماریهای انگلی پوست محسوب میشود. با این حال، رعایت کامل دستورات پزشک و تکمیل دوره درمان، مشاوره در صورت بروز مشکل یا مشاهده عوارض غیرمعمول، توجه به بهداشت محیط و در صورت نیاز درمان همزمان اعضای خانواده، در جلوگیری از بازگشت عفونت و کسب نتیجه مطلوب نقش اساسی دارد. در صورت هرگونه شک و سوال، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت نمایید.
منبع: Medscape