بوپروپیون: یک راهکار دارویی مؤثر برای درمان افسردگی و ترک سیگار
افسردگی یکی از شایعترین و جدیترین مشکلات روانی در جامعه مدرن محسوب میشود. این اختلال روانی نه تنها کیفیت زندگی افراد را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه میتواند بر عملکرد روزمره، روابط اجتماعی و سلامت جسمی نیز تأثیرگذار باشد. خوشبختانه پیشرفتهای علم پزشکی راهکارهای متعددی برای کنترل و درمان این بیماری ارائه داده است. یکی از این راهکارها استفاده از داروهای ضدافسردگی همچون بوپروپیون (Bupropion) است. در این مقاله از داروخانه آنلاین، به عنوان یک داروساز متخصص به بررسی جامع ویژگیها، نحوه مصرف، عوارض، تداخلات و نکات ایمنی بوپروپیون میپردازیم تا شما بتوانید با اطلاعات علمیتر، تصمیم آگاهانهتری در زمینه این دارو داشته باشید.
معرفی داروی بوپروپیون
بوپروپیون، یک ضدافسردگی از دسته داروهای بازدارنده بازجذب دوپامین و نوراپی نفرین (NDRI) است که در سالهای اخیر توجه بسیاری از متخصصان را به خود جلب کرده است. ساختار شیمیایی این دارو با دیگر ضدافسردگیها مانند SSRI (بازدارنده انتخابی بازجذب سروتونین)، TCA (سه حلقهایها) و MAOI (بازدارنده مونوآمین اکسیداز) متفاوت است. علاوه بر کاربرد آن در درمان افسردگی، بوپروپیون به دلیل اثربخشی مناسب در ترک سیگار، درمان اختلال عاطفی فصلی، اختلال ADHD و دردهای نوروپاتیک نیز شناخته میشود.
اشکال دارویی بوپروپیون
- قرص خوراکی Wellbutrin (متوقفشده): ۷۵ میلیگرم، ۱۰۰ میلیگرم
- قرص آهسته رهش Wellbutrin SR: ۱۰۰ میلیگرم، ۱۵۰ میلیگرم، ۲۰۰ میلیگرم
- قرص طولانی رهش Wellbutrin XL: ۱۵۰ میلیگرم، ۳۰۰ میلیگرم
- قرص طولانی رهش Aplenzin: ۱۷۴ میلیگرم، ۳۴۸ میلیگرم، ۵۲۲ میلیگرم
- قرص آهسته رهش Forfivo XL: ۴۵۰ میلیگرم
- قرص آهسته رهش Zyban (برای ترک سیگار، متوقفشده): ۱۵۰ میلیگرم
موارد مصرف بوپروپیون (Bupropion)
بوپروپیون برای اهداف زیر تجویز میشود:
- درمان اختلال افسردگی اساسی (Major Depressive Disorder)
- درمان اختلال عاطفی فصلی (Seasonal Affective Disorder)
- کمک به ترک سیگار و کاهش وابستگی به نیکوتین
- اختلال بیش فعالی و نقص توجه (ADHD) – استفاده خارج از برچسب
- درمان برخی دردهای نوروپاتیک — استفاده خارج از دستورالعمل تاییدشده
بوپروپیون از راه تاثیر بر تعادل دوپامین و نوراپی نفرین در مغز عمل میکند و این تنظیم شیمیایی موجب بهبود خلق، انرژی و کنترل بهتر بر احساسات منفی میشود. لازم به ذکر است که اثر درمانی کامل بوپروپیون ممکن است ۲ تا ۴ هفته پس از شروع مصرف آشکار شود.
مکانیسم اثر و فارماکولوژی بوپروپیون
گرچه مکانیسم دقیق اثر بوپروپیون هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما دانش کنونی نشان میدهد که این دارو مهارکننده بازجذب دوپامین و نوراپینفرین بوده و سهم کمی در مهار بازجذب سروتونین دارد. به همین ترتیب برخلاف بسیاری از ضدافسردگیهای متداول، بوپروپیون فاقد تاثیر مستقیم بر سیستم سروتونرژیک است.
ویژگیهای فارماکوکینتیک بوپروپیون:
- زمان رسیدن به حداکثر غلظت پلاسمایی: ۲ ساعت (قرص سریع الاثر)، ۳ ساعت (قرص آهسته رهش)
- نیمهعمر: ۸ تا ۲۴ ساعت (سریع الاثر)، ۲۱±۷ ساعت (آهسته رهش)
- دفع: عمدتاً از طریق ادرار (۸۷٪) و مدفوع (۱۰٪)
نحوه و مقدار مصرف بوپروپیون
مقدار مصرف بوپروپیون باید توسط پزشک متخصص و بر اساس شرایط بالینی بیمار تنظیم شود. هرگز دوز دارو را خودسرانه افزایش یا کاهش ندهید، چرا که ممکن است خطر عوارض جانبی جدی از جمله تشنج افزایش یابد.
طرز مصرف عمومی بوپروپیون:
- مصرف خوراکی، با یا بدون غذا
- در صورت حساسیت گوارشی، همراه با غذا مصرف شود
- قرص را کاملاً بلعیده و از خرد کردن، جویدن یا شکستن قرصهای آهسته یا طولانی رهش اجتناب کنید
- دوزها باید حداقل با ۶ ساعت فاصله مصرف شوند تا احتمال تشنج کاهش یابد
مقدار مصرف در اختلال افسردگی:
قرص سریع الاثر:
- دوز اولیه: ۱۰۰ میلیگرم خوراکی هر ۱۲ ساعت
- در صورت تحمل، پس از چند هفته تا ۱۰۰ میلیگرم هر ۸ ساعت قابل افزایش
- حداکثر دوز: ۱۵۰ میلیگرم هر ۸ ساعت
قرص آهسته رهش (SR):
- دوز اولیه: ۱۵۰ میلیگرم روزانه
- پس از ۳ روز، تا ۱۵۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت قابل افزایش
- رسیدن به دوز ۲۰۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت پس از ۴ هفته در صورت نیاز
قرص طولانی رهش (XL):
- دوز اولیه: ۱۵۰ میلیگرم روزانه
- میتوان ظرف ۴ روز به ۳۰۰ میلیگرم روزانه افزایش داد
- در صورت عدم پاسخ، پس از ۴ هفته تا ۴۵۰ میلیگرم روزانه قابل افزایش
مقدار مصرف برای ترک سیگار:
- ۱۵۰ میلیگرم روزانه تا ۳ روز، سپس ۱۵۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت
- درمان باید ۷ تا ۱۲ هفته ادامه یابد
مقدار مصرف برای اختلال ADHD و درد نوروپاتیک:
- ADHD: ۱۵۰ میلیگرم روزانه، بنا بر تحمل بیمار تا ۴۵۰ میلیگرم قابل افزایش
- درد نوروپاتیک: ۱۵۰ میلیگرم دو بار در روز به مدت ۶ هفته
مقدار مصرف در کودکان
- ADHD: ۳ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم یا ۱۵۰ میلیگرم روزانه برای شروع، حداکثر ۶ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم یا ۳۰۰ میلیگرم روزانه بسته به فرم دارویی و تحمل بیمار
موارد احتیاط و هشدار درباره مصرف بوپروپیون
حتماً پیش از مصرف بوپروپیون سوابق پزشکی خود را با پزشک در میان بگذارید و تمام هشدارها را جدی بگیرید:
- حساسیت به بوپروپیون یا سایر اجزاء دارو
- سابقه اختلالات تشنج، آسیب مغزی/تومور، بیماری کبد، کلیه، قلبی عروقی، دیابت، اختلالات روانپزشکی (مانند دوقطبی)
- مصرف همزمان داروهای پایینآورنده آستانه تشنج
- سیروز شدید کبدی (حداکثر دوز: ۱۵۰ میلیگرم یک روز در میان)
- خطر میدریاز و ابتلا به گلوکوم زاویه بسته با زوایای باریک چشمی
- وجود آزمایش غربالگری مثبت کاذب برای آمفتامینها در ادرار
- حساسیت ویژه به عوارض عصبی-روانی و تغییرات رفتاری (افکار یا رفتار خودکشی، هذیان، توهم، پارانویا و بیقراری)
- خطر افزایش فشار خون، به ویژه هنگام مصرف توأم با سایر داروهای محرک اعصاب
موارد منع مصرف بوپروپیون
- سابقه حساسیت به بوپروپیون یا مواد تشکیلدهنده آن
- سابقه بیاشتهایی عصبی (anorexia nervosa) یا بولیمیا (bulimia nervosa)
- قطع ناگهانی مصرف الکل، آرامبخش، باربیتورات و بنزودیازپین
- مصرف همزمان سایر فرآوردههای حاوی بوپروپیون (تشکیل دوزهای سمی و خطر تشنج)
- مصرف همزمان با MAOI یا زمان کمتر از ۱۴ روز از قطع آنها
هشدار در مورد افکار و رفتار خودکشی
در مطالعات کوتاهمدت ضدافسردگیها، افزایش احتمال افکار و رفتار خودکشی در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان جوان مشاهده شده است. نکات مهم:
- در بیماران زیر ۲۴ سال خطر افکار خودکشی افزایش مییابد
- در ابتدای درمان یا با تغییر دوز باید به شدت تحت نظر باشند
- خانواده و مراقبین باید هر نشانه غیر طبیعی را فوراً به پزشک اطلاع دهند
- این دارو برای بیماران اطفال تأیید نشده است
عوارض جانبی احتمالی بوپروپیون (Bupropion)
همه داروها دارای عوارضی هستند و آگاهی از آنها برای تصمیمگیری بهتر اهمیت دارد. عوارض شایع و عمومی بوپروپیون عبارتند از:
- تهوع و استفراغ
- خشکی دهان
- سردرد و سرگیجه
- یبوست یا اسهال
- افزایش تعریق
- گلودرد و طعم عجیب دهان
- کاهش وزن
- بیخوابی و مشکلات خواب
- تحریکپذیری و اضطراب
- لرزش و حرکات کنترل نشده
- وزوز گوش
- نوسانات فشار خون و تپش قلب
- مشکلات بینایی (تاری دید، میگرن)
- کاهش حافظه و گیجی
اگر هر یک از این عوارض طولانی مدت شد یا بدتر گردید، بلافاصله پزشک یا داروساز را مطلع کنید. عوارض جدیتر مانند درد قفسه سینه، غش، ضربان قلب نامنظم، توهم، هذیان و رفتار غیرطبیعی نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد.
تداخل دارویی بوپروپیون
بوپروپیون با داروهای متعددی تداخل دارد. ترکیب همزمان دارویی ممکن است سبب کاهش اثر، سمیت یا عوارض جدی شود.
تداخلات ممنوع (رده X):
- فرآوردههای رادیودارو آیوبنگوان
- مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOI)
- پیموزاید، تیوریدازین
کاهش اثر داروهای زیر با مصرف بوپروپیون:
- کدئین، دیگوکسین، ترامادول، تاموکسیفن، بنزهیدروکدون و …
کاهش اثر بوپروپیون با داروهای زیر:
- دابرافنیب، دیپیرون، ترکیبات ضدویروس هپاتیت C و القاکنندههای CYP2B6
افزایش اثر برخی داروها توسط بوپروپیون:
- متوپرولول، متوکلوپرامید، پاروکستین، ریسپریدون، پروپرانولول و …
همیشه پیش از شروع یا قطع هر دارویی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
استفاده از بوپروپیون در بارداری و شیردهی
بارداری:
شواهد مطالعات انسانی و اپیدمیولوژیک نشان داده است که مصرف بوپروپیون در سه ماهه اول بارداری به طور کلی سبب افزایش خطر ناهنجاریهای مادرزادی نمیشود. با این حال، خطر عود افسردگی در صورت قطع دارو وجود دارد و ارزیابی منافع و مضار ادامه درمان بسیار ضروری است.
شیردهی:
بوپروپیون و متابولیتهای آن در شیر انسان ترشح میشوند. با این حال، شواهد متقنی مبنی بر ضرر مشخص برای شیرخوار وجود ندارد. جهت انتخاب بهترین تصمیم، نیاز مادر به درمان، سلامت کودک و مشورت پزشک اهمیت دارد.
شرایط نگهداری بوپروپیون
- نگهداری در دمای اتاق، دور از نور و رطوبت
- دور از دسترس اطفال و حیوانات
- از مصرف داروهای تاریخ گذشته یا تغییر شکل یافته خودداری کنید
جمعبندی و کلام آخر
بوپروپیون یکی از داروهای مؤثر ضدافسردگی با مکانیسم اثر منحصر به فرد است که علاوه بر درمان افسردگی، در ترک سیگار و برخی وضعیتهای دیگر مانند ADHD و دردهای نوروپاتیک استفاده میشود. اثربخشی بالا و پروفایل عارضه نسبتاً قابل تحمل، این دارو را به گزینه قابل توجهی برای بیماران و پزشکان بدل ساخته است. با این حال، تمام داروها دارای عوارض بالقوه و تداخلات هستند و مصرف آن باید زیر نظر پزشک متخصص انجام شود. مشاوره با داروساز مجرب و مطالعه دقیق بروشور دارویی میتواند به پیشگیری از مشکلات احتمالی کمک کند.
منابع علمی
- Medscape
- UpToDate
- Drugs.com