اشکال دارویی تریامسینولون
تریامسینولون (Triamcinolone) یکی از داروهای پرکاربرد خانواده کورتیکواستروئیدهاست که به شکلها و قدرتهای مختلف برای مصارف پوستی و دهانی تولید و عرضه میشود. بسته به نیاز پزشکی و شرایط بیمار، پزشک میتواند فرم مناسب و قدرت خاصی از تریامسینولون را تجویز نماید. شناخت انواع اشکال دارویی و دوزهای آن، نقش مهمی در اثربخشی و پیشگیری از بروز عوارض جانبی دارو خواهد داشت.
- پماد یا کرم موضعی با قدرتهای مختلف
- لوسیونهای موضعی
- آئروسل (اسپری)
- خمیر دهانی مخصوص زخمهای دهانی
جدول اشکال دارویی و قدرتهای تریامسینولون
- پماد/کرم ۰.۵٪ – با قدرت بالا
- اسپری آئروسل (انتقال ۰.۲ میلیگرم در دو ثانیه) – قدرت متوسط
- پماد/کرم/خمیر دهانی ۰.۱٪ – قدرت متوسط
- پماد ۰.۰۵٪ – قدرت متوسط
- لوسیون ۰.۱٪ – قدرت متوسط تا پایین
- پماد ۰.۰۲۵٪ – قدرت پایین
- کرم/لوسیون ۰.۰۲۵٪ – قدرت پایین
موارد مصرف کرم و پماد تریامسینولون
تریامسینولون به عنوان یک کورتیکواستروئید موضعی برای درمان انواع بیماریهای پوستی به کار میرود. این دارو با مهار فرآیندهای التهابی و سرکوب پاسخ ایمنی، باعث کاهش علائم ناراحتکننده ناشی از بیماریهای پوستی میشود.
- درمان خارش، قرمزی، خشکی و پوستهپوسته شدن پوست
- درمان بثورات پوستی، التهاب و آلرژیهای پوستی
- کنترل علائم درماتیت و اگزما
- درمان پلاکهای پسوریازیس و رفع خارش و التهاب ناشی از آن
- کاهش علائم ضایعات دهانی (مانند آفت) با خمیر دهانی تریامسینولون
برای بیماریهایی همچون پسوریازیس (یک بیماری خودایمنی پوستی با ایجاد لکههای قرمز و خارشدار) و اگزما (خشکی و خارش مزمن که ممکن است به اختلالات پوستی منجر شود)، تریامسینولون انتخاب موثری است.
آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر تریامسینولون
تریامسینولون یک کورتیکواستروئید موثر است که با جلوگیری از تولید مواد واسطه التهابی، به سرعت التهاب و علائم همراه با بیماریهای پوستی را کاهش میدهد.
جذب و فراهمی زیستی
پس از مصرف موضعی، تریامسینولون به میزان محدودی از طریق پوست جذب میشود. میزان جذب وابسته به قدرت فرآورده (کرم، پماد، لوسیون) و وضعیت پوست (ضخامت، التهاب، محل آسیب) است. جذب سیستمیک آن معمولا بسیار اندک است؛ اما در موارد استفاده وسیع یا طولانیمدت باید احتیاط نمود.
متابولیسم و دفع
تریامسینولون جذبشده، عمدتا در کبد متابولیزه شده و سپس متابولیتهای بیاثر یا کماثر آن از طریق ادرار و مدفوع دفع میشوند.
مدت اثر
اثرات تریامسینولون موضعی عمدتا ظرف چند ساعت تا چند روز باقی میماند که مدت زمان دقیق آن به نوع فراورده و شرایط بیمار وابسته است.
مکانیسم اثر تریامسینولون
تریامسینولون با اتصال به گیرندههای گلوکوکورتیکوئیدی سلولها، تولید واسطههای التهابی (مانند پروستاگلاندینها و لوکوترینها) را کاهش داده و مانع مهاجرت سلولهای ایمنی به محل التهاب میشود. این فرایند موجب کنترل علائمی چون قرمزی، تورم، خارش و التهاب پوست خواهد شد.
مقدار و روش مصرف کرم و پماد تریامسینولون
- مصرف معمول: ۲ تا ۴ بار در روز، بسته به شدت و محل آسیب
- استفاده در زخمهای دهانی (خمیر): قبل از خواب و در صورت نیاز ۲ تا ۳ بار در روز ترجیحاً پس از وعدههای غذایی
- مصرف جهت پوست سر: ابتدا موها را جدا کرده، مقدار کم از محلول یا اسپری را روی ناحیه مورد نظر مالیده و به آرامی ماساژ دهید.
- مصرف کرم یا پماد: لایه نازکی از دارو را به آرامی روی ناحیه آسیبدیده ماساژ دهید.
- استفاده از اسپری آئروسل: قوطی اسپری را خوب تکان دهید و از فاصله ۳ تا ۶ اینچی، به مدت ۲ ثانیه اسپری کنید.
در صورت تجویز داروی خمیری برای زخم دهان، مقدار کمی بدون مالش روی ضایعه قرار داده شود تا یک لایه نازک ایجاد شود. اگر اندازه زخم بزرگ باشد، میتوان مقدار بیشتری دارو استفاده کرد.
زمان مناسب مصرف تریامسینولون
- پوست: بعد از شستشو و خشک کردن پوست، دارو استعمال شود. حداقل ۲ ساعت پس از استفاده از پماد یا کرم نباید به حمام رفت تا دارو جذب پوست شود.
- اسپری: تا سریعتر جذب شدن، از استحمام بلافاصله پس از استعمال پرهیز شود.
- خمیر دهانی: بهترین زمان پیش از خواب است. بعد از مصرف توصیه میشود تا دستکم ۲ ساعت چیزی نخورید تا جذب کامل انجام شود.
موارد احتیاط هنگام مصرف تریامسینولون
برای پیشگیری از بروز عوارض ناخواسته در زمان مصرف تریامسینولون، رعایت نکات زیر ضروریست:
- اجتناب از ورود دارو (پماد، کرم، اسپری) به چشمها، اطراف چشم و بینی
- اسپری آئروسل قابل اشتعال است، هنگام استفاده از تماس با حرارت و شعله مستقیم پرهیز کنید.
- دارو فقط روی ناحیه آسیب دیده و در مقدار مشخص پزشک استعمال شود.
- در کودکان از پوشک یا شلوار پلاستیکی تنگ همراه با تریامسینولون استفاده نشود زیرا خطر جذب سیستمیک و عوارض افزایش مییابد.
- بدون تجویز پزشک، مدت و مقدار مصرف تغییر نکند و برای سایر نواحی بدن به صورت خودسرانه استفاده نشود.
موارد منع مصرف تریامسینولون موضعی
برخی بیماران باید از مصرف تریامسینولون موضعی اجتناب کنند. مهمترین موارد منع مصرف عبارتند از:
- عفونتهای پوستی فعال: مصرف در نواحی مبتلا به عفونت باکتریایی، قارچی یا ویروسی ممنوع است. دارو ممکن است عفونت را تشدید کند.
- زخم یا پوست شکسته: استعمال دارو روی زخمهای باز و مناطق دارای آسیب پوستی ممنوع است.
- آلرژی یا واکنش شبیه آلرژیک: در صورت سابقه حساسیت به هر یک از ترکیبات تریامسینولون یا مواد تشکیلدهنده آن، نباید استفاده شود.
- مصرف چشمی: این دارو برای استفاده روی ناحیه اطراف چشم یا داخل چشم مناسب نیست.
- کودکان خردسال: به دلیل جذب بیشتر نسبت به بزرگسالان، فقط با تجویز پزشک و با دقت فراوان مصرف شود.
عوارض جانبی تریامسینولون
مانند تمام داروهای کورتیکواستروئیدی، تریامسینولون نیز ممکن است باعث بروز برخی عوارض جانبی شود. در صورت بروز هر یک از موارد زیر، مصرف دارو را قطع کرده و با پزشک مشورت نمایید:
- سوزش، خارش یا قرمزی در محل استعمال
- خشکی، پوستهپوسته شدن یا عفونت پوست
- ایجاد آکنه یا تغییر رنگ پوست
- رشد موهای ناخواسته در محل استعمال
- برجستگیهای ریز سفید یا قرمز اطراف دهان یا در محل استفاده
- در کودکان: کاهش سرعت رشد یا تاخیر در افزایش وزن
در موارد نادر و استفاده طولانیمدت یا پوشش وسیع، احتمال جذب دارو به داخل جریان خون و ایجاد عوارض سیستمیک (سندرم کوشینگ، خستگی زیاد، کاهش وزن، تورم پا، افزایش عطش، ادرار بیش از حد، اختلالات بینایی و …) افزایش مییابد.
تداخلات دارویی تریامسینولون
تریامسینولون به طور بالقوه میتواند با برخی داروها، به ویژه انواع آنتیبیوتیکها و داروهای کاهنده عملکرد کلیه، تداخل داشته باشد. توجه به این تداخلات به ویژه در بیمارانی با مصرف داروهای متعدد اهمیت دارد.
- آمینوگلیکوزیدها: آمیکاسین، استرپتومایسین، توبرامایسین، نئومایسین، جنتامایسین
- نفروتوکسیکها و فوروزماید، اتاکرینیک اسید
- سفالوسپورینها: سفالکسین، سفازولین، سفالوتین، سفوکسیتین، سفوتان، سفاکلور، سفوروکسیم، سفیکسیم، سفتریاکسون، سفتازیدیم، سفتیزوکسیم، سفپیم و سفتارولین
- سیسپلاتین
در صورت مصرف داروهای فوق یا داروهای دیگری که با کورتونها تداخل دارند، حتماً پزشک خود را مطلع سازید.
مصرف تریامسینولون در بارداری و شیردهی
دوران بارداری
استفاده از تریامسینولون موضعی در دوران بارداری به طور کلی بیخطر است؛ با این حال مصرف فرمولاسیونهای قوی یا در دوز بالا میتواند با خطراتی همچون وزن کم نوزاد همراه باشد. توصیه میشود در دوران بارداری فقط فرم خفیف تا متوسط و در مقدار محدود و سطح پوست محدود استفاده شود و از مصرف دارو در نواحی با قدرت جذب بالا مانند زیر بغل و نواحی تناسلی پرهیز گردد.
دوران شیردهی
مشخص نیست که تریامسینولون موضعی به میزان قابل توجهی در شیر مادر ترشح میشود یا خیر؛ ولی به طور کلی مصرف منعی ندارد. با این وجود، نباید دارو مستقیماً روی نوک سینه یا هاله سینه (آرئول) مالیده شود تا از تماس کودک با دارو جلوگیری گردد. چنانچه ناچار به مصرف در این ناحیه باشید، بلافاصله بعد از شیر دادن مصرف و پیش از نوبت بعدی شیردهی محل کاملاً تمیز شود. استفاده از تریامسینولون قوی در نوک سینه ممکن است موجب افزایش فشار خون کودک شود.
شرایط نگهداری تریامسینولون
- دارو را در دمای اتاق و در مکانی دور از نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید.
- در صورت نگهداری در یخچال، مراقب یخزدگی دارو باشید.
- از دسترس کودکان و حیوانات خانگی دور باشد.
- با توجه به اهمیت محیط زیست، داروی اضافی یا تاریخ گذشته را در سرویس بهداشتی یا محیط زیست رها نکنید؛ از شیوه درست دفع داروها استفاده کنید.
ترکیبات پماد تریامسینولون ان ان (NN)
تریامسینولون ان ان (Triamcinolone NN) یک فرآورده ترکیبی است که برای اثرگذاری بیشتر تهیه شده است. این پماد حاوی مواد زیر است:
- تریامسینولون استوناید: رفع خارش، التهاب و سایر علائم پوستی
- نئومایسین: یک آنتیبیوتیک موضعی برای درمان زخمهای جزئی و پیشگیری از عفونتهای باکتریایی
- نیستاتین: ضد قارچ موضعی برای درمان و پیشگیری از عفونتهای قارچی سطحی پوست
این ترکیب، برای درمان ضایعات پوستی همراه با عفونت باکتریایی و قارچی بسیار مناسب است ولی مصرف آن باید حتماً توسط پزشک تجویز شود.
سخن پایانی درباره کرم و پماد تریامسینولون
تریامسینولون (Triamcinolone) یک داروی ایمن و موثر برای درمان طیف وسیعی از بیماریهای پوستی همانند خارش، قرمزی، خشکی، التهاب، درماتیت، آلرژی و بثورات به شمار میرود. قدرت و فرم دارو باید براساس شدت بیماری و شرایط فردی بیمار انتخاب شود و همیشه مصرف دارو مطابق دستور پزشک باشد.
اگر در خصوص استفاده از پماد یا کرم تریامسینولون پرسشی دارید، میتوانید آن را در قسمت نظرات داروخانه آنلاین برای ما بنویسید تا توسط پزشکان و داروسازان ما پاسخ داده شود.
منبع: Medscape