قرص والسارتان چیست؟ معرفی و کاربرد در درمان فشار خون بالا
قرص والسارتان (Valsartan) یکی از پرمصرفترین داروهای کاهنده فشار خون در دنیا است که در دسته دارویی مسدودکنندههای گیرنده آنژیوتانسین II (ARBs) قرار میگیرد. این دارو به طور ویژه برای درمان فشار خون بالا، پیشگیری از عوارض ناشی از بیماریهای قلبی و کلیوی، و کمک به کنترل نارسایی قلبی مورد استفاده قرار میگیرد. اثربخشی والسارتان در پیشگیری از پیامدهای خطرناک پرفشاری خون مانند سکته مغزی، حمله قلبی و نارسایی کلیه، آن را به دارویی کلیدی در پروتکل درمانی بسیاری از بیماران مبدل ساخته است.
اشکال دارویی و دوزهای قرص والسارتان
والسارتان در اشکال دارویی و دوزهای متعددی در بازار دارویی ایران و جهان عرضه میشود:
- قرص ۴۰ میلیگرم
- قرص ۸۰ میلیگرم
- قرص ۱۶۰ میلیگرم
- قرص ۳۲۰ میلیگرم
انتخاب دوز و مدت درمان با توجه به نوع بیماری، شدت فشار خون و شرایط بالینی هر فرد، باید تنها توسط پزشک انجام شود.
موارد مصرف قرص والسارتان
این دارو برای اهداف زیر تجویز میشود:
- کاهش فشار خون بالا (Hypertension)
- کنترل ریسک بروز عوارض قلبی-عروقی
- کاهش خطر بستری مجدد ناشی از نارسایی قلبی در بیماران با مشکلات قلبی ساختاری
- کاهش احتمال مرگ در افرادی که پس از حمله قلبی، قلبشان عملکرد پمپ کردن مناسبی ندارد (اختلال عملکرد بطن چپ)
مکانیسم اثر والسارتان چگونه است؟
والسارتان با مسدود کردن گیرندههای آنژیوتانسین II نوع ۱، مانع از اثر این هورمون بر عروق خونی میشود. به طور دقیقتر:
- باعث گشادشدگی عروق و کاهش مقاومت رگها در مقابل جریان خون میشود
- ترشح هورمون آلدوسترون را محدود و از احتباس سدیم توسط کلیه جلوگیری میکند
- با کاهش فشار خون، بار وارده بر قلب را کم کرده و عملکرد قلب را بهبود میدهد
نتیجه نهایی این فرآیندها کاهش فشار خون و کاهش بارکاری قلب است که منجر به پیشگیری از عوارض کشنده مانند سکته و حمله قلبی میشود.
آثار فارماکولوژیک و ویژگیهای داروشناسی والسارتان
ساز و کار والسارتان مبتنی بر مسدود کردن اثر آنژیوتانسین II در بدن است. این ماده بهطور طبیعی موجب افزایش انقباض عروق و حفظ سدیم توسط کلیهها میشود. والسارتان با مهار این مسیرها، به کاهش فشار خون کمک میکند.
- زمان لازم برای رسیدن به حداکثر غلظت در خون: ۲ تا ۴ ساعت بعد از مصرف خوراکی
- فراهمی زیستی مطلق (فقط ۲۵ درصد): یعنی تنها یک چهارم مقدار مصرفشده وارد خون میشود
- دفع: ۸۳٪ دارو از طریق مدفوع و ۱۳٪ از طریق کلیه دفع میشود
- بخش عمده دارو به همان شکل اولیه از بدن دفع شده و حدود ۲۰٪ آن به متابولیت تبدیل میشود
مقدار و روش صحیح مصرف قرص والسارتان
پیش از شروع مصرف، راهنمای دارو داخل جعبه را با دقت مطالعه کنید و در مورد مقدار دقیق و مدت مصرف با پزشک مشورت نمایید.
- قرص را بدون خردکردن، با یک لیوان آب کامل قورت دهید.
- خردکردن یا جویدن قرصها ممکن است منجر به بروز عوارض ناخواسته شود.
- هیچگاه بدون توصیه پزشک، دوز مصرفی را افزایش یا به طور ناگهانی قطع نکنید.
دوزهای رایج در شرایط بالینی مختلف:
- درمان فشار خون بالا:
- در بزرگسالان: شروع معمولی با ۸۰ تا ۱۶۰ میلیگرم یک بار در روز؛ در صورت نیاز تا ۳۲۰ میلیگرم قابل افزایش است
- اثر کاهشی معمولا ظرف ۲ هفته قابل مشاهده بوده و بعد از ۴ هفته به حداکثر میرسد
- نارسایی قلبی:
- معمولاً شروع با ۴۰ میلیگرم دو بار در روز (با نظر پزشک تا ۸۰-۱۶۰ میلیگرم در دو دوز قابل افزایش است)
- در حین افزایش دوز، کاهش دوز داروهای ادرارآور همزمان ممکن است لازم باشد
- پس از حمله قلبی:
- معمولاً با ۲۰ میلیگرم دو بار در روز آغاز و حداکثر تا ۱۶۰ میلیگرم دوبار در روز افزایش مییابد
تفاوت والسارتان و لوزارتان؛ کدام بهتر است؟
والسارتان و لوزارتان هر دو از گروه ARBs هستند اما تفاوتهایی دارند:
- ساختار شیمیایی: این تفاوت باعث اختلافاتی در قدرت اثر، آغاز و مدت درمان میشود.
- نیمه عمر: والسارتان حدود ۲ تا ۶ ساعت (با متابولیت فعال تا ۹ ساعت)، لوزارتان تقریبا ۶ ساعت.
- شروع اثر: والسارتان سریعتر عمل میکند؛ در برخی مطالعات قدرت کاهندگی فشار خون والسارتان کمی قویتر گزارش شده است.
- عوارض جانبی: هر دو از نظر نوع عوارض مشابه هستند؛ عوارض خاص در هر فرد متغیر است.
بهترین زمان مصرف قرص والسارتان
والسارتان معمولا یک بار در شبانه روز مصرف میشود؛ بهتر است مصرف دارو هر روز سر ساعت ثابت (مثلا صبحها یا شبها) صورت گیرد تا سطح خونی ثابتی تضمین شود. انتخاب ساعت دقیق بیشتر بستگی به راحتی بیمار و توصیه پزشک دارد. شرکت منظم دارو بسیار مهم است.
موارد احتیاط و هشدارهای مهم پیش از مصرف والسارتان
- در صورت وجود سابقه حساسیت دارویی به والسارتان یا سایر ترکیبات سازنده آن، از مصرف خودداری شود.
- در بیماران با سابقه اختلالات کلیوی، بیماریهای قلبی خاص یا نارسایی کبدی مصرف این دارو با احتیاط انجام میشود.
- در زنان باردار یا شیرده، مصرف کاملا ممنوع است (در ادامه توضیح داده خواهد شد).
- در صورت بروز علائم کاهش شدید فشار خون (سرگیجه شدید؛ مخصوصا هنگام برخاستن)، احتمال وجود اختلال در میزان حجم یا ترکیب الکترولیتهای بدن وجود دارد–حتما با پزشک مشورت شود.
- در بیماران دیابتی یا نارسا کلیوی که از مکملهای پتاسیم یا دیورتیکهای محافظ پتاسیم استفاده میکنند، خطر افزایش پتاسیم خون وجود دارد و باید مرتب آزمایش شود.
- در بیمارانی که از دیورتیکها (ادرارآور) استفاده میکنند، ممکن است افت شدید فشار خون رخ دهد که باید پیش از شروع والسارتان اصلاح یا تعدیل شود.
موارد منع مصرف والسارتان
- حساسیت مفرط به والسارتان یا هر یک از اجزای دارو
- مصرف همزمان با آلیسکیرن در بیماران دیابتی
- بارداری (به صورت مطلق ممنوع است)
خطر افت فشار خون پس از مصرف والسارتان
افت فشار خون چشمگیر معمولا در بیماران سالم بدون مشکلات زمینهای، نادر است اما در موارد زیر باید مراقبت ویژهای صورت بگیرد:
- کمبود حجم یا نمک بدن (مثلا پس از مصرف دیورتیکهای زیاد)
- فعال بودن سیستم رنین-آنژیوتانسین (مثلا در نارسایی شدید قلب یا بیماری کلیوی)
در صورت بروز افت شدید فشار خون، بیمار باید در وضعیت خوابیده قرار بگیرد و در صورت نیاز، سرم تزریقی دریافت کند.
عوارض جانبی قرص والسارتان
والسارتان دارویی ایمن است اما مانند هر داروی دیگری، احتمال بروز عوارض جانبی وجود دارد. رایجترین آنها عبارتند از:
- سرگیجه (تا ۱۷ درصد بیماران)
- سردرد، خستگی، درد عضلانی و کمردرد
- اسهال (۵ درصد موارد)
- هیپرکالمی (افزایش سطح پتاسیم خون)
- کاهش فشار خون وضعیتی، بخصوص هنگام تغییر وضعیت بدن
- سرفه خشک غیرشایع (برای برخی بیماران حساس)
- واکنشهای آلرژیک مانند کهیر، خارش، یا تورم صورت و زبان (اگر شدید است به سرعت به پزشک مراجعه شود)
در موارد نادر، عوارض جدی و اورژانسی مانند تنگی نفس، ضربان قلب نامنظم و نشانههای نارسایی کلیه ممکن است ظاهر شود که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد.
تداخلات دارویی مهم والسارتان
داروهایی که اثربخشی والسارتان را کاهش میدهند:
- آمپفتامینها
- دکسمتیلفنیدات و متیلفنیدات
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن
- برخی گیاهان و مکملها
داروهایی که با والسارتان افزایش اثر دارند:
- آمیفوستین، سیکلوسپورین، دولوکستین
- هیدروکلروتیازید و سایر داروهای ادرارآور
- دروسپیرنون، لیتیم، فولکودین، نیتروپروسید
- مهارکنندههای ACE و ترکیبات مشابه
- اسپیرونولاکتون و سایر دیورتیکهای نگهدارنده پتاسیم (خطر هیپرکالمی)
داروهایی که میتوانند سطوح یا خطر عوارض والسارتان را افزایش دهند:
- آلفوزوسین، بنپریدول، داپوکستین
- اپلرنون، جم فیبروزیل، لورمتازپام
- پنتوکسیفیلین، نمکهای پتاسیم، تریمتوپریم
همیشه لیست تمام داروها، چه با نسخه چه بدون نسخه، محصولاتی گیاهی و مکملها را به اطلاع پزشک داروساز برسانید.
والسارتان در بارداری و شیردهی
بارداری
مصرف والسارتان در بارداری کاملا ممنوع است. داروهایی که بر سیستم رنین-آنژیوتانسین عمل میکنند باعث:
- کاهش عملکرد کلیه جنین
- الیگوهیدرآمنیوس (کاهش مایع آمنیوتیک)
- اختلال رشد استخوانی جنین (هیپوپلازی جمجمه)
- خطر مرگ جنین یا نوزاد
در صورت کشف حاملگی باید مصرف قرص والسارتان بلافاصله قطع شده و داروی جایگزین ایمن برای بارداری تجویز گردد.
شیردهی
اطلاعات کمی درباره ترشح دارو در شیر انسان وجود دارد اما مطالعات حیوانی نشان دادهاند که والسارتان وارد شیر میشود. توصیه میشود در دوره شیردهی از مصرف دارو خودداری شود؛ یا مصرف شیر مادر قطع گردد.
نکات مهم برای نگهداری قرص والسارتان
- در دمای اتاق و دور از نور مستقیم نگهداری شود.
- از قرار دادن دارو در محیطهای گرم و مرطوب (نزدیک اجاق، حمام) خودداری کنید.
- تمام داروها را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی بگذارید.
پرسشهای متداول درباره قرص والسارتان
آیا قطع ناگهانی دارو خطرناک است؟
بله. قطع ناگهانی قرص والسارتان ممکن است باعث افزایش شدید فشار خون و افزایش خطر سکته یا حمله قلبی شود. همواره قطع یا تغییر دوز را با اطلاع پزشک انجام دهید.
آیا مصرف والسارتان باعث افزایش پتاسیم خون میشود؟
در برخی بیماران، به خصوص مبتلایان به بیماری کلیوی یا دیابت، خطر افزایش پتاسیم خون وجود دارد که نیاز به پایش دورهای آزمایشگاهی دارد.
مصرف والسارتان با غذا بهتر است یا بدون غذا؟
مصرف این قرص با یا بدون غذا تفاوت عمدهای ندارد؛ میتوانید آن را با یک لیوان آب و ترجیحا در یک زمان مشخص هر روز میل کنید.
آیا میتوان همزمان با والسارتان سایر داروهای فشار خون را مصرف کرد؟
بله. گاها برای اثر بخشی بیشتر، پزشک ممکن است تصمیم به ترکیب دارو با دیگر آنتیهیپرتانسیوها مانند آملودیپین یا دیورتیکها بگیرد.
شرایط ویژه؛ مراجعات به پزشک حین مصرف والسارتان
- در صورت بروز علائمی نظیر تورم ناگهانی صورت، زبان، یا گلو باید سریعا به اورژانس مراجعه کنید
- در صورت بروز نشانههایی از نارسایی کلیوی (کاهش حجم ادرار، تورم اندامها، احساس گیجی یا ضعف شدید) باید پزشک آگاه شود
- ظهور علائم کاهش شدید فشار خون، گیجی مکرر، علت ناشناخته، تپش قلب و تنگی نفس نیز نشانه اورژانسی است
کلام آخر؛ جمعبندی مقاله قرص والسارتان
قرص والسارتان امروز از مهمترین داروهای کنترل کننده فشار خون بالا و محافظت از قلب و کلیه در برابر عوارض ناشی از افزایش فشار خون است. اثربخشی بالا، عوارض نسبتا کم، و تاثیر مثبت بر کاهش ریسک عوارض جدی بیماریهای قلبی-عروقی، آن را در پروتکل درمان بیماران قلبی جایگاه ویژهای بخشیده است. با این وجود، مصرف صحیح، پیروی از دستورات پزشک، عدم قطع یا تغییر دوز خودسرانه، و توجه به عوارض و تداخلات دارویی، الزامی است. در صورت وجود بارداری، شیردهی یا بیماریهای زمینهای، مشورت اختصاصی با پزشک یا داروساز واجب میباشد.
جهت اطلاعات بیشتر و تخصصی، منابع معتبر بینالمللی مانند Medscape یا راهنماهای دارویی روز دنیا را مطالعه نمایید.