دیمن هیدرینات (Dimenhydrinate): معرفی کامل دارو، موارد مصرف و نکات مهم
دیمن هیدرینات یکی از داروهای پرکاربرد در درمان و پیشگیری از حالت تهوع، استفراغ و سرگیجه به ویژه در بیماری حرکت (یا همان بیماری مسافرتی) است. با توجه به شیوع مشکلات گوارشی و سیستم عصبی مرتبط با حرکت یا اختلالات گوش داخلی، آگاهی از نحوه مصرف و نکات ایمنی این دارو اهمیت ویژهای دارد. در این مقاله از داروخانه آنلاین، به طور کامل دیمن هیدرینات را از نظر اشکال دارویی، نحوه مصرف، موارد احتیاط، عوارض جانبی، تداخلات دارویی و نکات مربوط به بارداری و شیردهی بررسی خواهیم کرد.
دیمن هیدرینات چیست و چه کاربردهایی دارد؟
دیمن هیدرینات (Dimenhydrinate) یک آنتی هیستامین از نوع اتانولآمین است که بهطور عمده برای درمان و پیشگیری از تهوع، استفراغ و سرگیجه ناشی از حرکت (ماشین، کشتی، هواپیما) یا سایر اختلالات و بیماریهای گوش داخلی مصرف میشود. این دارو همچنین در موارد خاص مانند سرگیجههای ناشی از سرماخوردگی و آنفلوآنزا یا به صورت محدود در بیماری منیر کاربرد دارد.
مکانیسم اثر این دارو مسدود کردن اثرات هیستامین در گیرندههای H1 بوده و میتواند به کاهش علائم آلرژیک و حساسیتها نیز کمک کند. اثر ضد استفراغ آن عمدتاً با مهار تحریکات دهلیزی گوش داخلی و مهار استیل کولین در سیستم عصبی مرکزی ایجاد میشود.
اشکال دارویی دیمن هیدرینات
- قرص ۵۰ میلیگرم
- قرص جویدنی ۵۰ میلیگرم
- محلول تزریقی ۵۰ میلیگرم در میلیلیتر
علاوه بر دیمن هیدرینات، ترکیبات همخانواده از جمله مکلوزین و تری متوبنزامید نیز برای کنترل حالت تهوع و سرگیجه تجویز میشوند.
موارد مصرف و اندیکاسیونهای دیمن هیدرینات
این دارو برای اهداف مختلفی تجویز میشود که مهمترین موارد مصرف آن عبارتند از:
- پیشگیری و درمان حالت تهوع، استفراغ و سرگیجه ناشی از بیماری حرکت
- پیشگیری از بیماری حرکت در کودکان و نوجوانان (صرفاً با تجویز پزشک)
- درمان سرگیجه و سردرد ناشی از سرماخوردگی و آنفلوآنزا
- استفاده حمایتی در بیماری منیر (Meniere’s disease) در برخی مطالعات
لازم به ذکر است مصرف این دارو در کودکان کمتر از دو سال به هیچ وجه توصیه نمیشود و در سایر سنین باید دوز و شرایط مصرف حتماً با نظر پزشک تعیین گردد.
مکانیسم اثر فارماکولوژیک دیمن هیدرینات
این دارو ترکیبی از دیفنهیدرامین و ۸-کلرو-تئوفیلین است. بخش اصلی اثرات مفید و ضد تهوع دیمن هیدرینات به دلیل حضور دیفنهیدرامین میباشد؛ این ترکیب به عنوان یک داروی آنتیهیستامین، آنتیکولینرژیک، مضعف سیستم عصبی مرکزی و بیحسکننده موضعی، باعث تسکین علائم میگردد.
اثر ضد تهوع عمدتاً از راه مهار تحریکات سیستم دهلیزی گوش داخلی و نیز از طریق مهار استیل کولین به دست میآید. متابولیسم این دارو عمدتاً در کبد انجام شده و دفع آن عمدتاً از راه کلیهها میباشد.
جدول مقدار و نحوه مصرف دیمن هیدرینات
مطابق با دستور پزشک و راهنمای دارویی، دوز مصرفی بر اساس سن، وزن، شرایط بالینی بیمار و نوع عارضه انتخاب میشود. در ادامه مقادیر رایج آورده شده است:
- بزرگسالان و نوجوانان بالای 12 سال: ۵۰ تا ۱۰۰ میلیگرم خوراکی یا تزریقی هر ۴ تا ۶ ساعت؛ حداکثر ۴۰۰ میلیگرم در روز.
- کودکان ۶ تا ۱۲ سال: ۱۲.۵ تا ۲۵ میلیگرم خوراکی هر ۶ تا ۸ ساعت؛ حداکثر ۱۵۰ میلیگرم در روز.
- کودکان ۲ تا ۶ سال: ۱۲.۵ تا ۲۵ میلیگرم خوراکی هر ۶ تا ۸ ساعت؛ حداکثر ۷۵ میلیگرم در روز.
- نوزادان و کودکان زیر ۲ سال: به هیچ وجه توصیه نمیشود.
برای پیشگیری از بیماری حرکت توصیه میشود دوز اولیه را ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از شروع سفر یا حرکتی که احتمال تهوع وجود دارد، مصرف کنید.
نکات مهم هنگام مصرف دارو
- دارو را طبق دستور پزشک مصرف کنید و هرگز دوز را خودسرانه افزایش ندهید.
- چنانچه از اشکال مایع دارو استفاده میکنید، حتماً دز را با دستگاه یا قاشق مخصوص اندازهگیری نمایید؛ هرگز از قاشقهای معمولی خانگی استفاده نکنید.
- قرص جویدنی را قبل از بلع کامل بجوید.
- مصرف دارو با غذا یا بدون غذا ممکن است؛ اما در صورت ناراحتی معده بهتر است بعد از غذا مصرف شود.
- در صورتیکه یک نوبت مصرف دارو را فراموش کردید، به محض یادآوری مصرف کنید؛ مگر اینکه موعد نوبت بعدی نزدیک باشد که در این صورت دوز فراموششده را رها کنید و دوز بعدی را مصرف کنید. هرگز برای جبران دوز فراموششده، دوز اضافی نگیرید.
موارد احتیاط و هشدارهای مهم در مصرف دیمن هیدرینات
پیش از شروع درمان با dimenhydrinate باید با پزشک یا داروساز مشورت کرده و سابقه بیماری و داروهای دیگر بیمار را بررسی نمود. موارد احتیاط رایج عبارتند از:
- سابقه آلرژی به دارو: در صورت سابقه حساسیت به دیمن هیدرینات، دیفنهیدرامین یا سایر ترکیبات دارو، از مصرف آن خودداری شود.
- مشکلات تنفسی: آسم، آمفیزم یا دیگر بیماریهای تنفسی؛ دارو ممکن است وضعیت این بیماران را بدتر کند.
- فشار بالای چشم (گلوکوم): به خصوص گلوکوم زاویه بسته.
- بیماری قلبی، پرفشاری خون، اختلالات کبدی و تیروئید پرکار
- اختلال در ادرار (بزرگی پروستات)، تشنج، زخم یا انسداد معده و روده
- مصرف الکل و آرامبخشها: همزمانی مصرف سبب تقویت عوارض خوابآلودگی، گیجی و کاهش هوشیاری میشود.
به دلیل ایجاد خوابآلودگی و کاهش هوشیاری، بیماران پس از مصرف دیمن هیدرینات نباید رانندگی کنند یا با ماشینآلات سنگین کار کنند.
موارد منع مصرف ضروری
- حساسیت شدید به دیمن هیدرینات یا دیفن هیدرامین
- نوزادان نارس و نوزادان کمتر از دو سال
- بیماریهای دستگاه تنفسی تحتانی مثل آسم (مگر با نظر پزشک)
- زنان شیرده (با احتیاط و نظر پزشک)
عوارض جانبی دیمن هیدرینات
هر دارویی ممکن است سبب بروز عوارض جانبی شود. اکثر عوارض دیمن هیدرینات خفیف و موقتی هستند، اما در برخی بیماران ممکن است جدیتر ظاهر شوند.
عوارض شایع
- خوابآلودگی و سستی
- سرگیجه و سردرد
- یبوست
- تاری دید یا اختلالات بینایی
- خشکی دهان، بینی یا گلو
عوارض جدیتر و نادر
- تغییرات روانی (بیقراری، گیجی شدید)
- ضربان قلب سریع یا نامنظم (آریتمی، تاکیکاردی)
- احتباس یا سوزش ادرار
- لرزش، تحریکپذیری و عصبی بودن
- کاهش فشار خون، سفتی یا خسخس سینه
- زردی، نارسایی کبدی (بسیار نادر)، کلستاز، هپاتیت
در صورت بروز هرگونه عارضه شدید، باید بلافاصله به پزشک یا داروساز مراجعه نمایید.
راهنمای کاهش عوارض شایع
- برای کاهش خشکی دهان، میتوانید از آب نبات بدون قند، آدامس بدون قند یا نوشیدن آب کمک بگیرید.
- در صورت یبوست، مصرف فیبر بیشتر و مایعات میتواند کمککننده باشد.
تداخلات دارویی مهم با دیمن هیدرینات
مصرف همزمان دیمن هیدرینات با برخی داروها ممکن است منجر به تداخلات جدی دارویی شود. اطلاع دقیق به پزشک درباره سایر داروهای مصرفی (شیمیایی، گیاهی یا مکمل) ضروری است.
داروهایی که باید از مصرف همزمان با دیمن هیدرینات پرهیز کرد
- گلیکوپیرولات، گلیکوپیرونیوم (استنشاقی یا موضعی)
- ایپراتروپیوم و تیوتروپیوم (داروهای تنفسی)
- پتاسیم کلراید، پتاسیم سیترات
- داروهای ضد افسردگی SSRI، بنزودیازپینها، داروهای خوابآور، آرامبخشها
- آنتیکولینرژیکها و داروهای مضعف CNS (سیستم عصبی مرکزی)
- داروهای مورد استفاده در اختلالات حرکتی و گوارشی مانند متوکلروپرامید و بتاهیستین
برخی تداخلات رایج دیگر
- مهارکنندههای استیل کولین استراز (احتمال کاهش اثر ضد تهوع و افزایش عوارض کولینرژیک)
- سایر داروهای مضعف CNS (ممکن است خواب آلودگی و کاهش هوشیاری بیشتر شود)
- دیورتیکهای تیازیدی و مثل تیازیدی
هرگونه شروع داروی جدید یا قطع دارو را باید با هماهنگی تیم پزشکی انجام دهید.
مصرف دیمن هیدرینات در بارداری و شیردهی
مطابق نظر FDA، دیمن هیدرینات در گروه B بارداری قرار دارد، یعنی آزمایشهای حیوانی خطر برای جنین را نشان نداده اما مطالعات کافی در انسان نیست. شواهد محدودی وجود دارد که ممکن است مصرف این دارو در اوایل بارداری با افزایش خطر برخی ناهنجاریهای قلبی در جنین همراه باشد، اما مطالعات قطعی نیستند.
- مصرف در دوران بارداری تنها باید زمانی انجام شود که منافع مصرف برای مادر بیشتر از ریسکهای بالقوه برای جنین باشد و صرفاً تحت نظر پزشک.
- در دوران شیردهی با احتیاط و صرفاً با تجویز پزشک مصرف شود، چون ممکن است دارو به شیر مادر منتقل شود و در نوزاد باعث عوارض شود.
شرایط نگهداری داروی دیمن هیدرینات
- دارو را در دمای اتاق (۱۵ تا ۲۵ درجه سلسیوس)، دور از نور و رطوبت نگهداری کنید.
- پیش از پایان تاریخ انقضا، دارو را مصرف کنید.
- تمام داروها باید دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی نگهداری شوند.
جمعبندی و توصیه نهایی
دیمن هیدرینات یک داروی موثر و قابل اعتماد برای درمان و پیشگیری از تهوع، سرگیجه و بیماری حرکت به شمار میرود، اما فقط باید طبق تجویز پزشک و با توجه به شرایط فردی بیمار مصرف شود. آگاهی کامل از موارد مصرف، عوارض جانبی، تداخلات و احتیاطهای مصرف دارو برای پیشگیری از هرگونه خطر یا عارضه مهم است.
- هرگونه داروی جدید یا مکمل باید با پزشک چک شود.
- در صورت مشاهده علائم حساسیت یا عارضه شدید، مصرف را قطع و فوراً با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.
- تا مدتی بعد از مصرف دیمن هیدرینات از رانندگی یا کار با ابزار خطرناک خودداری کنید.
اطلاعات این مقاله جهت آگاهی علمی و پزشکی تدوین گردیده و جایگزین توصیه و ویزیت پزشک نیست. برای هرگونه تصمیمگیری درمانی، مشورت با پزشک یا داروساز و مطالعه بروشور دارویی الزامی است.
منابع علمی معتبر
- Medscape
- Drugs.com
- دستورالعملهای وزارت بهداشت ایران