آلبومین (Albumin): کاربرد، مقدار مصرف، عوارض و نکات مصرف
آلبومین (Albumin) یکی از داروهای بسیار مهم و پرکاربرد در حوزه پزشکی بالینی است که به منظور جبران کاهش حجم خون، بهبود کمبود پروتئین، درمان شوک و سایر اختلالات مصرف میشود. در این مقاله از داروخانه آنلاین، با تکیه بر منابع علمی و تجربه داروسازان، قصد داریم یک راهنمای جامع و کامل درباره آلبومین انسانی از نظر اشکال دارویی، موارد مصرف، دوزاژ، عوارض، تداخلات دارویی و نکات ایمنی ارائه دهیم تا هم به بیماران و هم به اهالی سلامت اطلاعات دقیق و علمی منتقل شود.
آلبومین چیست؟
آلبومین یک نوع پروتئین طبیعی است که بخش اعظم پروتئینهای موجود در پلاسمای خون انسان را تشکیل میدهد. محلولهای آلبومین انسانی به صورت تزریقی در درمانهای خاص پزشکی مورد استفاده قرار میگیرند. این فراوردهها از پلاسمای افراد اهداکننده تهیه و پس از انجام فرآیندهای ایمنیسازی و غربالگری شدید وارد بازار میشوند.
اشکال دارویی آلبومین
آلبومین دارویی به اشکال تزریقی و با غلظتهای مختلف زیر در داروخانهها و مراکز درمانی موجود است:
- آلبومین ۵٪ (۵۰ میلیگرم/ میلیلیتر)
- آلبومین ۲۵٪ (۲۵۰ میلیگرم/ میلیلیتر)
این دارو توسط شرکتهای داروسازی معتبر داخلی و خارجی تولید میگردد و محصول ایرانی و وارداتی در بازار ایران در دسترس است.
مکانیسم اثر و فارماکولوژی آلبومین
آلبومین با جایگزینی پروتئین پلاسما باعث افزایش فشار انکوتیک داخل عروقی میشود. این اثر موجب حرکت مایعات از فضای بینابینی به عروق خون و در نتیجه افزایش حجم خون مؤثر میگردد. توزیع آلبومین در پلاسمای خون حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد است، متابولیسم آن عمدتاً در کبد انجام و نیمهعمر دارو بین ۱۵ تا ۲۰ روز است. دفع آلبومین بیشتر از طریق مخاط روده انجام شده و دفع کلیوی ندارد.
موارد مصرف آلبومین
آلبومین انسانی در درمان شرایط زیر کاربرد دارد:
- درمان سریع کمحجمی خون (ولوکمیا) ناشی از خونریزی، شوک یا سوختگی
- هیپوآلبومینمی (کمبود آلبومین خون) به دلیل بیماریهای مختلف از جمله بیماری کبدی، کلیوی یا سوء تغذیه شدید
- سوختگیهای شدید برای تسریع جذب مایعات و بهبود
- سندرم دیسترس تنفسی بزرگسالان (ARDS)
- درمان همراه با دیورتیک برای مقابله با اضافهبار مایعات و ادم
- همودیالیز در بیماران با حساسیت زیاد به مایعات یا سدیم
- سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS)
- بایپس قلبی ریوی هنگام جراحی قلب باز
- آسیت مرتبط با هیپوآلبومینمی
موارد مصرف ویژه در کودکان
- بیماری همولیتیک نوزادان
- هیپوولمی (افت شدید فشار و حجم خون)
- آسیت با هیپوآلبومینمی
نحوه مصرف و مقدار دوز آلبومین
آلبومین فقط به صورت وریدی و تحت نظر تیم درمانی و پزشک تزریق میشود. در طول درمان پارامترهای حیاتی بیمار مانند نبض، فشار خون، علامتهای کلیوی و الکترولیتها باید به طور دقیق مانیتور شود.
مقدار مصرف آلبومین در بزرگسالان
- نارسایی حاد کبدی: برای حفظ عملکرد قلبی-عروقی پس از پاراسنتز ناشی از آسیت سیروز، ۶-۸ گرم به ازای هر ۱۰۰۰ میلیلیتر مایع آسیتی خارج شده تجویز میشود.
- سندرم دیسترس تنفسی بزرگسالان (ARDS): دوز معمول ۲۵ گرم آلبومین در طی ۳۰ دقیقه با همزمانی مصرف دیورتیک است.
- سوختگی: پس از طی ۲۴ ساعت از بروز سوختگیهای شدید و در صورت کاهش قابل توجه آلبومین، برای کمک به فرو نشاندن ادم داده میشود. دوز دقیق بر اساس علایم بیمار مشخص میگردد.
- هیپوآلبومینمی: برای اصلاح کاهش حجم خون در گردش ناشی از بیماری یا خونریزی فعال به کار میرود. اگر علت هیپوآلبومینمی دفع زیاد پروتئین باشد، اثر موقت خواهد بود.
- همودیالیز: برای مواردی که بیماران نمیتوانند حجم زیادی از مایعات و سدیم را تحمل کنند توصیه میشود.
- سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS): به عنوان گسترشدهنده پلاسما، با دوز ۵۰-۱۰۰ گرم در طی ۴ ساعت و در صورت نیاز با نظر پزشک تکرار میشود.
مقدار مصرف آلبومین در کودکان
- بیماری همولیتیک نوزادان: ۱ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن (آلبومین ۲۵%) قبل یا حین تعویض پلاسما مصرف میشود. توجه ویژه به غلظت و خطر خونریزی داخلی در نوزادان لازم است.
- هیپوولمی: ۱ تا ۵ گرم آلبومین ۵% طی یک ساعت که در صورت شوک میتواند سریعتر تزریق شود.
- آسیت با هیپوآلبومینمی: ۱ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن (آلبومین ۲۵%) طی ۲ تا ۳ ساعت؛ تکرار دوز تا رساندن سطح آلبومین سرم به بالاتر از ۲.۵ گرم در لیتر میسر است.
نکته: حتماً مقدار و مدت مصرف آلبومین باید طبق نظر پزشک متخصص تعیین شود. مصرف بیش از اندازه آلبومین میتواند منجر به افزایش حجم خون، فشار خون بالا و عوارض قلبی-عروقی گردد.
زمان مصرف و نکات ایمنی در تزریق آلبومین
آلبومین تنها زیر نظر پزشک و در مراکز درمانی باید تزریق شود. تعیین زمان دقیق تزریق بستگی به بیماری، وضعیت جسمی، سن و سابقه بالینی بیمار دارد. از آنجا که این دارو از پلاسمای انسانی تهیه میشود، خطر بسیار اندکی برای انتقال عوامل عفونی وجود دارد؛ هرچند فرآیندهای تصفیه و غربالگری احتمال انتقال ویروسها را تا حد قابل توجهی کاهش داده است.
موارد احتیاط قبل از مصرف آلبومین
- سابقه حساسیت به آلبومین یا هر یک از ترکیبات فرمولاسیون دارو
- اختلالات کبدی و کلیوی پیشرفته
- اختلال عملکرد قلبی، نارسایی یا فشار خون شریانی بالا
- وریدهای واریسی مری یا دیاتز هموراژیک
- سوختگیهای وسیع یا کمخونی شدید
- سابقه بیماریهای هموراژیک یا نارسایی شدید کلیوی
- زنان باردار و شیرده حتماً قبل از مصرف باید با پزشک مشورت نمایند.
واکنشهای حساسیتی شدید (مانند شوک آنافیلاکتیک) در برخی بیماران گزارش شده است که نیازمند کنترل دقیق حین تزریق و آمادگی کادر درمان برای مقابله با فوریتهای پزشکی است.
از رقیق کردن آلبومین با آب مقطر اجتناب کنید؛ زیرا موجب همولیز میشود. فقط با محلولهای ایزوتونیک مانند D5W یا سدیم کلراید ۰.۹٪ رقیق گردد.
در صورت نیاز به جایگزینی حجم زیاد آلبومین، باید وضعیت هماتوکریت، الکترولیتها و فاکتورهای انعقادی نیز کنترل شود.
موارد منع مصرف آلبومین
- حساسیت مفرط نسبت به آلبومین انسانی یا فرآوردههای خونی
- کمخونی شدید درماننشده
- نارسایی قلبی با احتقان شدید
عوارض جانبی آلبومین
مصرف آلبومین میتواند باعث بروز برخی واکنشها شود. اگر هر کدام از نشانههای زیر مشاهده شد مصرف را قطع کرده و سریعاً به پزشک مراجعه کنید:
- گرگرفتگی یا توجه صورت
- کهیر، ضایعات پوستی و واکنشهای آلرژیک
- تب و لرز
- حالت تهوع و استفراغ
- تاکیکاردی (افزایش ضربان قلب)
- افزایش یا کاهش فشار خون
- تنگی نفس یا مشکلات تنفسی
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو (واکنش آنافیلاکتیک)
مصرف بیش از حد آلبومین میتواند باعث ادم ریوی، اضافه بار مایعات، افزایش حجم داخل عروقی و حتی نارسایی قلبی شود.
تداخلات دارویی آلبومین
تاکنون تداخل دارویی خاصی با آلبومین انسانی گزارش نشده است. ولی به دلیل ماهیت خونی و پروتئینی دارو، همیشه پزشک یا داروساز خود را از داروهای همزمان مصرفی مطلع کنید.
مصرف آلبومین در دوران بارداری و شیردهی
شواهد علمی کافی درباره خطر یا بیخطری مصرف Albumin در بارداری و شیردهی وجود ندارد. سطح آلبومین خون زنان باردار ممکن است به دلایل مختلف مثل سوء تغذیه، بیماری کبد یا افت عملکرد کلیه کاهش پیدا کند. زنان باردار باید صرفاً بر اساس تجویز پزشک آلبومین دریافت کنند و به طور مرتب تحت آزمایش خون و پایش سطح آلبومین قرار گیرند. اگر قصد بارداری یا شیردهی دارید، حتماً درباره مصرف این دارو با متخصص مشورت نمایید.
شرایط نگهداری داروی آلبومین
- در دمای ۲ تا ۲۵ درجه سانتیگراد (یخچال یا دمای اتاق) و دور از نور مستقیم آفتاب نگهداری شود.
- پس از باز شدن ویال باید بلافاصله مصرف شود و باقیمانده محلول دور ریخته شود.
- دستیابی کودکان و حیوانات به دارو جلوگیری شود.
نکات کلیدی و جمعبندی استفاده از آلبومین
- آلبومین انسانی درمانی موثر در بیماریهای بحرانی همچون شوک، سوختگی، ARDS و… است.
- تزریق آلبومین فقط با تجویز و تحت نظارت پزشک صورت گیرد.
- مصرف نامتناسب یا خودسرانه میتواند عوارض خطرناک قلبی-عروقی ایجاد کند.
- قبل از مصرف، سوابق حساسیت، بیماریهای قلبی، کلیوی و فشار خون بیمار بررسی شود.
- در دوران بارداری و شیردهی فقط با مشورت پزشک مصرف گردد و پایشهای لازم انجام شود.
در پایان باید خاطرنشان کرد که هرچند آلبومین دارویی ارزشمند و نجاتبخش است، مصرف اصولی آن، انتخاب صحیح دوز و توجه به موارد احتیاطی توسط پزشک و کادر درمان، سلامت بیماران را تضمین خواهد نمود. برای اطلاعات تکمیلی یا مشاوره دارویی اختصاصی، با داروسازان مجرب داروخانه آنلاین مثبت سبز در ارتباط باشید.