آزیترومایسین چیست؟
آزیترومایسین (Azithromycin) یکی از داروهای آنتیبیوتیک پرکاربرد از دسته ماکرولیدها است که در سالهای اخیر به دلیل اثربخشی قابل توجه در درمان عفونتهای مختلف باکتریایی در سراسر جهان توجه ویژهای به آن شده است. این دارو با طیف وسیعی از آثار درمانی و اشکال دارویی متفاوت، جزء اصلی دستور مصرف پزشکان در مقابله با عفونتهای تنفسی، پوستی، تناسلی و دیگر عفونتهای باکتریایی قرار گرفته است. در این مقاله از داروخانه آنلاین، به بررسی علمی و جامع آزیترومایسین، موارد مصرف، دوز مصرف، نکات احتیاطی، عوارض جانبی، تداخلات دارویی و مراقبتهای لازم هنگام استفاده از این دارو خواهیم پرداخت.
اشکال دارویی آزیترومایسین
آزیترومایسین در بازار دارویی در چندین فرم عرضه میشود تا نیازهای درمانی بیماران مختلف را پاسخگو باشد:
- پودر لیوفیلیزه تزریقی ۵۰۰ میلیگرم (ویال تزریقی)
- قرصهای ۲۵۰ میلیگرم و ۵۰۰ میلیگرم
- سوسپانسیون خوراکی ۱۰۰ میلیگرم در ۵ میلیلیتر
- سوسپانسیون خوراکی ۲۰۰ میلیگرم در ۵ میلیلیتر
این تنوع باعث میشود تا آزیترومایسین بسته به نوع عفونت و وضعیت بیمار، به راحتی قابل استفاده باشد.
موارد مصرف آزیترومایسین
آزیترومایسین یک آنتیبیوتیک پرمصرف است که عمدتا علیه عفونتهایی که عامل باکتریایی دارند تجویز میشود. این دارو با مهار سنتز پروتئین در باکتریها، مانع رشد و تکثیر آنها میشود و نقش موثری در درمان بیماریهای عفونی برعهده دارد. توجه داشته باشید که آزیترومایسین اثری بر عفونتهای ویروسی (مانند سرماخوردگی یا آنفلوآنزا) ندارد و مصرف بی مورد یا نادرست آن میتواند به بروز مقاومت دارویی منتهی شود.
مصرف آزیترومایسین در بزرگسالان
- پنومونی اکتسابی از جامعه
- عفونتهای پوستی
- فارنژیت و لوزه
- تشدید حاد بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
- سینوزیت باکتریایی حاد
- بیماری زخم تناسلی (شانکروئید)
- اورتریت و سرویسیت غیر گنوکوکی و گونوکوکی
- بیماری التهابی لگن
- سیاه سرفه (استفاده خارج از تایید)
- اندوکاردیت (استفاده خارج از تایید)
- بیماری خراش گربه (استفاده خارج از تایید)
- درمان کمکی در کووید-۱۹ (استفاده خارج از تایید)
مصرف آزیترومایسین در کودکان
- عفونت کلامیدیا تراکوماتیس (موارد محدود)
- بیماری خراش گربه
- اوتیت میانی حاد
- فارنژیت و التهاب لوزه
فارماکولوژی و مکانسیم اثر آزیترومایسین
آزیترومایسین با اتصال به زیرواحد ۵۰S ریبوزومی باکتری، فرآیند سنتز پروتئین را مختل کرده و مانع از رشد و تکثیر باکتریهای حساس میشود. این دارو تاثیری بر سنتز اسید نوکلئیک ندارد، اما میتواند با حضور فعال در سلولهای فاگوسیتی، در بافتهای ملتهب تجمع پیدا کند و اثربخشی بیشتری داشته باشد.
نحوه و مقدار مصرف آزیترومایسین
مصرف صحیح آزیترومایسین تاثیر زیادی در موفقیت درمان دارد. این دارو را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد، اما در صورت ناراحتی معده بهتر است همراه غذا باشد. فرمهای تک دوز سوسپانسیون باید در آب حل شده و فورا نوشیده شوند. مصرف همزمان آنتی اسیدهای حاوی آلومینیوم یا منیزیم میتواند جذب آزیترومایسین را کاهش دهد، بنابراین باید حداقل ۲ ساعت قبل یا بعد از مصرف دارو خورده شوند.
در صورت عدم بهبود علائم بیماری پس از مصرف دارو، باید مصرف قطع شده و به پزشک مراجعه کرد.
دوز مصرف آزیترومایسین در بزرگسالان
- پنومونی اکتسابی از جامعه: ۵۰۰ میلیگرم یک بار در روز (امکان افزایش وجود دارد)
- فارنژیت یا التهاب لوزه (به عنوان درمان جایگزین): ۵۰۰ میلیگرم یک بار در روز
- عفونت ساده پوست و ساختارهای پوستی: ۵۰۰ میلیگرم روز اول، سپس ۲۵۰ میلیگرم در روزهای ۲ تا ۵
- تشدید حاد برونشیت مزمن: ۵۰۰ میلیگرم روزانه به مدت ۳ روز یا ۵۰۰ میلیگرم روز اول و سپس ۲۵۰ میلیگرم در روزهای ۲ تا ۵
- سینوزیت باکتریایی حاد: ۵۰۰ میلیگرم یک بار در روز
- زخم تناسلی (شانکروئید): طبق تجویز پزشک
- اورتریت و سرویسیت: مطابق توصیه پزشک
- بیماری التهابی لگن: به صورت ترکیبی با سایر آنتیبیوتیکها طبق تجویز پزشک
- سیاه سرفه: ۵۰۰ میلیگرم روز اول، سپس ۲۵۰ میلیگرم روزانه تا روز پنجم
دوز مصرف آزیترومایسین در کودکان
- اوتیت میانی حاد (بالای ۶ ماه): ۳۰ میلیگرم بر کیلوگرم به صورت تک دوز، یا ۱۰ میلیگرم بر کیلوگرم روزانه به مدت ۳ روز، یا ۱۰ میلیگرم بر کیلوگرم روز اول و ۵ میلیگرم بر کیلوگرم روزانه در روزهای ۲ تا ۵
- پنومونی اکتسابی از جامعه (بالای ۶ ماه): ۱۰ میلیگرم بر کیلوگرم روز اول، سپس ۵ میلیگرم بر کیلوگرم روزانه تا روز پنجم
- فارنژیت یا لوزه (بالای ۲ سال): ۱۲ میلیگرم بر کیلوگرم روزانه تا ۵ روز (حداکثر ۵۰۰ میلیگرم در روز)
توصیه میشود مصرف آزیترومایسین، صرفاً برای عفونتهایی که توسط باکتریهای حساس ایجاد شدهاند صورت گیرد تا مقاومت دارویی کاهش یابد و اثربخشی دارو محفوظ بماند.
موارد احتیاط مصرف آزیترومایسین
قبل از مصرف آزیترومایسین، پزشک درباره سابقه حساسیت به این دارو یا سایر ماکرولیدها (مانند اریترومایسین، کلاریترومایسین) اطلاع پیدا کند. همچنین بیمار باید پزشک را از هرگونه بیماری کبدی، کلیوی، عضلانی (میاستنی گراویس)، مشکلات قلبی، یا کمبود پتاسیم و منیزیم آگاه سازد.
این دارو میتواند تاثیر واکسنهای زنده باکتریال نظیر تیفوئید را کاهش دهد. همچنین مصرف آن با ریسک عوارض کبدی، نارسایی کبد، اسهال ناشی از کلستریدیوم دیفیسیل (CDAD)، و تشدید میاستنی گراویس همراه است. در صورت مشاهده علائمی چون زرد شدن چشم و پوست، ضعف شدید، دلدرد شدید یا اسهال مقاوم باید فورا به پزشک مراجعه شود.
آزیترومایسین ممکن است در بیماران قلبی ـ عروقی با افزایش خطر مرگ ناگهانی قلبی همراه باشد. این خطر حتی در افرادی که بیماری قلبی زمینهای ندارند، ممکن است رخ دهد.
عوارض جانبی آزیترومایسین (Azithromycin)
مانند هر داروی آنتیبیوتیک دیگر، آزیترومایسین نیز میتواند عوارضی ایجاد کند. برخی از این عوارض جزئی و برخی شدید و خطرناک است. در زیر به برخی از شایعترین عوارض اشاره میشود:
- ناراحتی معده
- اسهال یا مدفوع شل
- حالت تهوع
- استفراغ
- درد شکم
- بیاشتهایی
- راش پوستی و خارش
- سوء هاضمه، نفخ شکم
- موکوزیت، سردرد
- التهاب موضعی یا درد محل تزریق (در فرم تزریقی)
عوارض جدیتر شامل کاهش یا از دست دادن شنوایی، تاری دید یا اختلال بلع و تکلم، ضعف عضلانی، نشانههای مشکلات شدید کبدی (زردی، خستگی شدید، ادرار تیره)، سندرم استیونز-جانسون، نکرولیز اپیدرمی سمی و واکنشهای آلرژیک شدید (آنافیلاکسی، آنژیوادم و DRESS) میباشد.
در صورت مشاهده هرگونه واکنش آلرژیک یا عوارض شدید فورا مصرف دارو را قطع و به پزشک مراجعه کنید.
تداخلات دارویی آزیترومایسین
آزیترومایسین میتواند با داروهای مختلفی تداخل داشته باشد که برخی از این تداخلات ممکن است سلامت بیمار را به خطر اندازد. مهمترین تداخلات دارویی عبارتاند از:
تداخلات پرهیز (رده X)
- میزولاستین
- پازوپانیب
- پیموزاید
- مهارکنندههای قوی CYP3A4 طولانیکننده فاصله QT
- توپوتکان
- وین کریستین لیپوزومال
- یلاستین
- واکسن وبا
- دوکسوروبیسین
- فکسینیدازول
داروهایی که اثرشان توسط آزیترومایسین افزایش مییابد:
- پروبوکول
- داروهای ضد سایکوز طولانیکننده QT
- داروهای ضد آریتمی کلاس IC
- گلیکوزیدهای قلبی
- سلیپرولول
- کلروکین، کلوفازیمین
- کلشیسین، سیکلوسپورین
- دابیگاتران اتکسیلات، دمپریدون
- تاکرولیموس، تالازوپاریب، تگاسرود، تنیپوساید، تولواپتان
- توپوتکان، تورمیفن
افزایش اثر آزیترومایسین (سیستمیک):
- مهارکنندههای کیناز طولانیکننده QT
- مهارکنندههای متوسط و قوی CYP3A4 طولانیکننده QT
- داروهای ضد افسردگی
همچنین مصرف همزمان آزیترومایسین و داروهایی مانند نلفیناویر، وارفارین، دیگوکسین، کلشیسین و فنیتوئین نیازمند کنترل دقیق از سوی پزشک است.
موارد منع مصرف آزیترومایسین
- حساسیت شناخته شده به آزیترومایسین، اریترومایسین یا ماکرولیدهای دیگر
- سابقه زردی کلستاتیک یا نارسایی کبدی ناشی از مصرف آزیترومایسین
مصرف آزیترومایسین در بارداری و شیردهی
مطالعات موجود عوارض جدی روی جنین یا مادر ناشی از مصرف آزیترومایسین در دوران بارداری را نشان ندادهاند. با این حال، در برخی مطالعات حیوانی دیده شده که مصرف دوز بالای آزیترومایسین بر روی رشد جنین حیوانات تاثیرگذار بوده است. در دوران شیردهی اطلاعات کافی درباره انتقال دارو به شیر مادر وجود ندارد. مصرف دارو در این دوران فقط باید با نظر پزشک و در صورت ضرورت انجام شود.
شرایط نگهداری آزیترومایسین
آزیترومایسین باید در دمای اتاق، به دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری شود. همواره داروها را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید. دور ریختن داروها باید طبق اصول بهداشتی انجام بگیرد تا از آسیب زیستمحیطی جلوگیری شود.
کلام پایانی
آزیترومایسین یکی از آنتیبیوتیکهای مدرن و موثر در درمان عفونتهای باکتریایی مختلف بوده و مزیتهایی همچون طول دوره درمان کوتاهتر و تحمل بهتر برای بیماران دارد. با وجود کارایی بالای این دارو، مصرف بیرویه و بدون تجویز پزشک میتواند به بروز مقاومت دارویی، عوارض شدید و حتی تهدید سلامت بیماران منجر شود. لذا آزیترومایسین باید همیشه طبق تجویز پزشک و با رعایت همه نکات و هشدارهای پزشکی مصرف شود.
منبع: Medscape