قرص تیوگوانین (Thioguanine) چیست و چه کاربردهایی دارد؟
قرص تیوگوانین یکی از داروهای شیمی درمانی پرکاربرد است که در درمان برخی از انواع سرطان، به ویژه لوسمی میلوئید حاد (AML) نقش مهمی ایفا میکند. این دارو با اثرگذاری بر رشد و تکثیر سلولهای سرطانی، به کاهش سرعت پیشرفت بیماری و بهبود شرایط بیماران کمک میکند. از آنجایی که سلولهای سرطانی به سرعت تقسیم و گسترش مییابند، تیوگوانین با مکانیسمهای اختصاصی، این فرآیند را متوقف یا کند مینماید.
در این مقاله از داروخانه آنلاین، به طور کامل به معرفی قرص تیوگوانین، مکانیسم اثر، دستور مصرف، عوارض جانبی، هشدارها، تداخلات دارویی، نحوه نگهداری و همچنین پاسخ به سوالات متداول درباره این دارو خواهیم پرداخت. اگر قصد کسب اطلاعات علمی و دقیق درباره تیوگوانین را دارید، تا پایان مقاله با داروخانه آنلاین همراه باشید.
اشکال دارویی و دوز قرص تیوگوانین
قرص تیوگوانین در فرم خوراکی و با دوز ۴۰ میلی گرم موجود است و معمولا توسط پزشک متخصص خون و سرطان براساس نیاز و شرایط فرد تجویز میشود.
موارد مصرف قرص تیوگوانین
- درمان لوسمی میلوئید حاد (AML)
- قسمتی از رژیم دارویی چندگانه در درمان برخی سرطانهای خون
- استفاده در ترکیب با سایر داروهای شیمی درمانی مانند پردنیزون، سیتارابین، سیکلوفسفامید و وین کریستین
قرص تیوگوانین با مهار رشد و تقسیم سلولهای سرطانی، مانع پیشرفت سرطان شده و به بیماران در کنترل بیماری کمک میکند.
مکانیسم اثر داروی تیوگوانین: چگونه تاثیر میگذارد؟
تیوگوانین یک آنالوگ پورین است که وارد ساختار DNA و RNA سلولهای سرطانی میشود. این دارو با مهار سنتز ریبونوکلئوتیدهای پورینی، تولید و همانندسازی ماده ژنتیکی سلولهای سرطانی را مختل کرده و مانع ادامه حیات آنها میشود.
- جذب دارو: ۸ ساعت پس از مصرف به اوج میرسد.
- متابولیتها: ۲-آمینو-۶-متیل تیوپورین، سولفات معدنی، اسید تیوریک
- مسیر تجزیه: آنزیم TPMT (تیوپورین S-متیل ترانسفراز) دارو را به متابولیت فعال (MTG) و غیر فعال تبدیل میکند.
- افراد با کمبود TPMT یا NUDT15 باید با دوز کمتر تحت درمان قرار بگیرند زیرا خطر عوارض افزایش مییابد.
نحوه و دستور مصرف قرص تیوگوانین
مقدار و زمان مصرف
دوز روزانه قرص تیوگوانین باید طبق نظر پزشک متخصص تعیین شود. به طور معمول:
- برای بالغین مبتلا به لوسمی میلوئید حاد: ۲ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز (به صورت خوراکی)
- در صورت عدم پاسخ پس از ۴ هفته، ممکن است دوز تا ۳ میلیگرم بر کیلوگرم روزانه افزایش یابد.
- گاهی اوقات این دارو به صورت ترکیبی با سایر داروهای ضدسرطان تجویز میشود.
دارو را ترجیحاً با معده خالی و با یک لیوان آب به صورت کامل ببلعید. از خرد کردن یا جویدن قرص خودداری کنید تا خطر عوارض جانبی کاهش یابد.
نکات مهم هنگام مصرف
- دارو را در ساعت معین هر روز مصرف کنید تا اثربخشی آن حفظ شود.
- مصرف منظم آب در روزهای مصرف دارو به کاهش احتمال آسیب کلیوی و کنترل عوارض کمک میکند (مگر به دستور پزشک محدودیت مصرف آب داشته باشید).
- در صورت فراموشی یک نوبت، به محض یادآوری دارو را مصرف کنید اما اگر نزدیک به نوبت بعدی بود، فقط همان دوز بعدی را مصرف نمایید (هرگز دوز از دست رفته را دو برابر نکنید).
- بدون هماهنگی با پزشک دوز خود را تغییر ندهید.
موارد احتیاط در مصرف تیوگوانین
- در صورت حساسیت به دارو یا سایر اجزای آن، مصرف دارو را متوقف و با پزشک مشورت نمایید.
- در صورت داشتن سابقه بیماری کبدی یا کلیوی، مشکلات مغز استخوان، اختلالات آنزیمی (TPMT یا NUDT15)، زخم معده، بیماری قلبی، بیماریهای گوارشی یا سابقه عفونتهای مکرر، حتما پزشک را مطلع نمایید.
- این دارو سیستم ایمنی را ضعیف میکند و خطر عفونت را افزایش میدهد؛ بنابراین از قرار گرفتن در معرض افراد مبتلا به بیماریهای عفونی (مثل آبله مرغان، سرخک، آنفولانزا یا کووید-۱۹) خودداری کنید.
- قبل از انجام واکسیناسیون حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- از تماس با افرادی که واکسن زنده دریافت کردهاند، به ویژه واکسن آنفولانزا از راه بینی، خودداری کنید.
موارد هشدار درباره قرص تیوگوانین
- درمان باید تحت نظر پزشک متخصص و مجرب صورت گیرد.
- مصرف طولانی مدت و مداوم تیوگوانین با خطر آسیب کبدی، پُرفشاری ورید پورتال و سندرم انسداد سینوسی همراه است.
- در صورت مشاهده هرگونه نشانه آسیب کبدی مانند زرد شدن چشم یا پوست، درد شکم یا بزرگی کبد، پزشک را مطلع و مصرف دارو را متوقف سازید.
- مهمترین عارضه دوز بالا، سرکوب مغز استخوان و کاهش گلبولهای خون (کمخونی، لکوپنی، ترومبوسیتوپنی) بوده و عفونت یا خونریزی تهدیدکننده زندگی ممکن است رخ دهد.
- پایش آزمایشگاهی منظم شمارش سلولهای خونی و عملکرد کبد در طول درمان ضروری است.
- در صورت کاهش شدید سلولهای خونی، درمان باید قطع یا تعدیل شود.
- در بیماران با کمبود آنزیم TPMT یا NUDT15 خطر عوارض افزایش یافته و باید دوز کاهش یابد.
- هیدراتاسیون کافی و مصرف آلوپورینول جهت پیشگیری از هیپراوریسمی (افزایش اسید اوریک خون) اهمیت دارد.
موارد منع مصرف قرص تیوگوانین
- حساسیت شدید یا آلرژی به تیوگوانین یا ترکیبات مشابه
- مقاومت دارویی قبلی نسبت به ۶-تیوگوانین یا مرکاپتوپورین
- بارداری و شیردهی: مصرف دارو در این دوران کاملاً ممنوع است مگر با نسخه و دستور اکید پزشک متخصص
عوارض جانبی قرص تیوگوانین
مانند بسیاری از داروهای شیمی درمانی، قرص تیوگوانین نیز همراه با عوارض احتمالی است که باید نسبت به آنها آگاه باشید. عوارض شایع این دارو عبارتند از:
- تهوع و استفراغ
- بیاشتهایی
- استوماتیت (زخم دهان)
- زخمهای دهانی
- ریزش مو
- افزایش سطح اسید اوریک خون (هیپراوریسمی)
- سمیت کبدی و کلیوی
- درد یا تورم مفاصل
در صورت مشاهده علائم زیر فوراً با پزشک تماس بگیرید: زردی چشم یا پوست، مدفوع سیاه و قیری، استفراغ شبیه تفاله قهوه، درد شدید شکم یا تهوع مداوم.
عوارض جدی و نیازمند مراقبت فوری
- عفونتهای شدید
- کاهش شدید گلبولهای سفید یا پلاکت (قرمز شدن یا خونریزی غیرطبیعی، تب، گلو درد مداوم)
- علائم آسیب کبدی یا کلیوی (زردی، نارسایی کبدی، درد در ناحیه کبد)
- بروز علائم آلرژی (خارش، تورم، بثورات پوستی، تنگی نفس)
تداخلات دارویی قرص تیوگوانین
تا کنون تداخل دارویی خطرناکی برای تیوگوانین گزارش نشده است. با این وجود مصرف همزمان با داروهایی که TPMT را مهار میکنند، مانند اولسالازین، مزالازین یا سولفاسالازین میتواند خطر سرکوب مغز استخوان را افزایش دهد. همیشه پزشک را از مصرف هرگونه داروی دیگر، مکمل گیاهی، ویتامین و سایر داروهای شیمی درمانی مطلع نمایید.
مصرف قرص تیوگوانین در دوران بارداری و شیردهی
مصرف تیوگوانین در بارداری و شیردهی ممنوع است زیرا میتواند به جنین یا نوزاد آسیب جدی وارد کند. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، پیش از مصرف دارو حتما پزشک را مطلع نمایید. در دوران شیردهی نیز مصرف این دارو توصیه نمیشود.
شرایط نگهداری تیوگوانین
- دارو را در دمای اتاق و به دور از نور مستقیم نگهداری نمایید.
- از قرار دادن دارو در معرض رطوبت یا حرارت زیاد خودداری کنید.
- همه داروها، بویژه داروهای شیمی درمانی را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی نگهداری کنید.
- در صورت عدم نیاز به دارو، طبق دستور داروساز یا قوانینی که برای معدومسازی داروها وجود دارد، دارو را به روشی مطمئن دور بریزید تا هیچکس به ویژه کودکان یا حیوانات خانگی به آن دسترسی نداشته باشد.
پاسخ به سوالات متداول درباره قرص تیوگوانین
۱. آیا تیوگوانین تنها برای بیماران سرطانی تجویز میشود؟
بله، تیوگوانین به عنوان دارو شیمی درمانی عمدتاً برای درمان لوسمی میلوئید حاد و برخی اشکال دیگر لوسمی تجویز میشود و باید فقط تحت نظر پزشک مصرف گردد.
۲. چه مدت باید تیوگوانین مصرف شود؟
مدت زمان مصرف بستگی به شدت بیماری، پاسخ بیمار به دارو و نظر پزشک دارد. معمولاً دوره درمان چند هفته تا چند ماه ادامه مییابد و طی درمان پیوسته باید آزمایش خون و عملکرد کبد بررسی شود.
۳. آیا قطع ناگهانی تیوگوانین خطرناک است؟
قطع خودسرانه یا ناگهانی مصرف تیوگوانین ممکن است پیشرفت بیماری یا بازگشت سرطان را تسریع کند. همیشه کاهش یا قطع مصرف را تنها تحت نظر پزشک انجام دهید.
۴. اگر دوز دارو را فراموش کنیم، چه باید کرد؟
در صورت فراموشی یک دوز، به محض یادآوری آن را مصرف کنید اما اگر نزدیک دوز بعدی بودید، فقط دوز بعدی را مصرف نمایید. هیچگاه دو دوز را با هم مصرف نکنید.
۵. آیا زنان باردار مجاز به مصرف تیوگوانین هستند؟
خیر، مصرف این دارو در دوران بارداری ممنوع است زیرا خطر آسیب جدی به جنین وجود دارد. اگر باردار یا در دوران شیردهی هستید، پزشک خود را مطلع نمایید.
جمع بندی و کلام آخر درباره قرص تیوگوانین
تیوگوانین یکی از داروهای تاثیرگذار در درمان برخی انواع سرطان، مخصوصا لوسمی میلوئید حاد است و در ترکیب با سایر داروهای شیمی درمانی میتواند روند بیماری را کنترل و سرعت پیشرفت سرطان را کاهش دهد. اما مصرف این دارو باید فقط تحت نظر پزشک و با پایش منظم آزمایشگاهی (شمارش سلولهای خونی و بررسی عملکرد کبد و کلیه) انجام شود. رعایت نکات ایمنی، اطلاع پزشک از تمام سوابق پزشکی، گزارش عوارض جانبی و مصرف منظم دارو اهمیت زیادی در اثربخشی دارو و کاهش خطرات احتمالی دارد.
در صورتی که هرگونه عارضه، حساسیت یا واکنش مشکوک به دارو داشتید، مصرف را متوقف و بلافاصله با پزشک متخصص یا داروساز مشورت نمایید.
منبع: سایت Medscape