قرص ایتراکونازول چیست؟
قرص ایتراکونازول (Itraconazole) یک داروی ضدقارچ قدرتمند است که به صورت خوراکی مصرف میشود و در درمان طیف گستردهای از عفونتهای قارچی، از جمله عفونتهای سطحی و سیستمیک، نقش مهمی ایفا میکند. این دارو متعلق به دسته داروهای تریازول بوده و با مهار تولید ارگوسترول، جزء کلیدی دیواره سلولی قارچها، باعث توقف رشد و تکثیر قارچ میشود.
اشکال دارویی ایتراکونازول
- کپسول ۶۵ میلیگرم (تولسورا)
- کپسول ۱۰۰ میلیگرم (اسپورانوکس و ژنریک)
- قرص ۲۰۰ میلیگرم (اونمل)
- محلول خوراکی ۱۰ میلیگرم/میلیلیتر (اسپورانوکس و ژنریک)
موارد مصرف ایتراکونازول
این دارو برای درمان انواع مختلف عفونتهای قارچی تجویز میشود، از جمله:
- عفونتهای سطحی پوست و ناخن (مانند اونیکومیکوزیس)
- عفونتهای سیستمیک خطرناک مانند بلاستومایکوزیس، آسپرژیلوزیس، و هیستوپلاسموزیس
- کاندیدیازیس دهانی و مری (محلول خوراکی)
- عفونتهای ریوی و خارج ریوی ناشی از قارچها
مکانیسم اثر قرص ایتراکونازول
ایتراکونازول با مهار سنتز ارگوسترول، که یک جزء حیاتی در دیواره سلولی قارچهاست، موجب آسیب به ساختار و کارکرد سلول قارچی میشود. این دارو با اثرگذاری بر روی سیتوکروم P450 قارچ، تولید ارگوسترول را مختل و در نتیجه باعث مرگ یا توقف رشد قارچ میگردد.
در کبد به تعداد زیادی متابولیت تبدیل شده و اصلیترین متابولیت آن، هیدروکسی ایتراکونازول است که فعالیت ضدقارچی مشابهی دارد و غلظت پلاسمایی بیشتری نسبت به ایتراکونازول اصلی دارد.
فارماکوکینتیک قرص ایتراکونازول
- جذب: جذب خوراکی به فرم دارویی و همراه بودن با غذا بستگی دارد. قرص و کپسول بهتر است همراه با غذا مصرف شوند.
- متابولیسم: عمدتا در کبد توسط آنزیم CYP3A4 متابولیزه میشود.
- نیمه عمر: حدود ۳۲ تا ۴۲ ساعت در حالت ناشتایی
- دفع: 35% از طریق ادرار و ۵۴% از طریق مدفوع
مقدار و طریقه مصرف قرص ایتراکونازول
دوز مصرف ایتراکونازول توسط پزشک تعیین شده و بستگی به نوع و شدت عفونت، وضعیت پزشکی بیمار و تداخلات احتمالی دارویی دارد. معمولا:
- یک یا دو بار در روز، به صورت خوراکی همراه غذا
- کپسول و قرص را باید کامل بلعید و از جویدن یا خرد کردن آن پرهیز کرد
- دوره درمان باید تا پایان کامل مدت تجویز شده ادامه یابد حتی اگر علائم بهبود یافتند تا احتمال عود عفونت کاهش یابد.
- در درمان عفونتهای شدید، دوز اولیه ممکن است ۲۰۰-۴۰۰ میلیگرم در روز باشد.
- مصرف مقادیر کمتر یا بیشتر خودسرانه قطعاً ممنوع است.
مصرف بر حسب بیماری
- بلاستومایکوزیس (ریوی و خارج ریوی): 200 میلیگرم روزانه، در صورت عدم بهبود تا ۴۰۰ میلیگرم قابل افزایش است.
- آسپرژیلوزیس ریوی: 200 تا ۴۰۰ میلیگرم روزانه، گاهی همراه با کورتیکواستروئیدها
- هیستوپلاسموزیس: روزانه ۲۰۰ میلیگرم، تا حداکثر ۴۰۰ میلیگرم در روز در موارد شدید
- اونیکومیکوزیس (عفونت قارچی ناخن): دوز و مدت درمان بسته به شدت عفونت تعیین میشود. معمولاً ۲۰۰ میلیگرم روزانه برای ۳ ماه
نحوه مصرف ایتراکونازول
همیشه دستورالعمل مندرج روی بسته دارو را به دقت مطالعه کنید و دارو را همراه با یک لیوان آب مصرف نمایید. اگر دوزی را فراموش کردید، در اسرع وقت استفاده کنید اما اگر نزدیک به نوبت بعدی است، نوبت فراموش شده را رها کرده و دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
در صورت مشاهده عدم بهبود یا تشدید علائم، پزشک خود را مطلع سازید.
موارد احتیاط و هشدارهای مهم قرص ایتراکونازول
- حساسیت شناخته شده به ایتراکونازول و سایر داروهای مشابه (آزولها) مانند کتوکونازول
- بیماران مبتلا به مشکلات جدی کبدی یا مسمومیت دارویی کبدی قبلی
- مشکلات قلبی شامل نارسایی قلبی یا بیماریهای شدید عروقی یا دریچهای
- نارسایی کلیه یا بیماریهای مزمن کلیوی
- بیماری شدید ریوی مانند COPD
- در صورت تجربه خوابآلودگی یا گیجی پس از مصرف دارو، از رانندگی و کار با ماشینآلات تا زمان رفع عوارض، خودداری کنید
رزیم درمانی باید مطابق رهنمود پزشک تغییر کند و پارامترهای سلامت کبد (آزمایشهای عملکرد کبدی) در طول درمان دورهای بررسی شود.
هشدارهای قلبی و سمیت کبدی
- درمان ایتراکونازول میتواند نارسایی قلبی (CHF) را ایجاد یا تشدید کند. در بیماران با پیشزمینه مشکلات قلبی، درمان باید با احتیاط کامل انجام شود.
- اثر منفی اینوتروپیک (کاهش قدرت پمپاژ قلب) هنگام مصرف وریدی ایتراکونازول مشاهده شده است.
- در مواجهه با علائم بالینی CHF، مصرف دارو باید متوقف یا ارزیابی مجدد شود.
- در صورت علائم زردی، درد شکم، تهوع پایدار یا کاهش اشتها سریعا به پزشک مراجعه شود. این حالات ممکن است نشاندهنده سمیت کبدی باشند.
سایر عوارض و تاثیرات
- تغییرات شنوایی (کاهش موقتی یا دائم)، بیحسی اندامها یا نوروپاتی محیطی
- در بیماران مسن یا دارای اختلالات زمینهای، عوارض جدیتر است
- تجویز همزمان با برخی داروها (مانند کینیدین یا پیموزید) میتواند باعث آریتمیهای قلبی تهدیدکننده حیات یا مرگ ناگهانی شود
موارد منع مصرف ایتراکونازول
- حساسیت شدید به ایتراکونازول یا سایر داروهای ضد قارچ آزول
- مصرف همزمان با داروهای سوبسترای CYP3A4 که خطر آریتمی قلبی را بالا میبرد (مانند پیموزید، دوفتیلید، متادون، کینیدین)
- مصرف همزمان با داروهایی نظیر کلشی سین، فزوترودین و سولیفناسین در بیماران با نارسایی کلیوی/کبدی
- مصرف همزمان با ونتوکلاکس در فازهای اولیه درمان لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL) و لنفوم لنفوسیتی کوچک (SLL)
- در بیماران باردار یا زنانی که قصد بارداری دارند برای درمان اونیکومیکوزیس
عوارض جانبی قرص ایتراکونازول
برخی از شایعترین عوارض ایتراکونازول شامل:
- حالت تهوع (۱۱%)
- راش پوستی (۹%)
- استفراغ (۵%)
- ادم (۴%)
- سردرد (۴%)
- اسهال (۳%)
- تب (۳%)
- خستگی (۳%)
- فشار خون بالا (۳%)
- خارش (۳%)
- درد شکم (۲%)
- سرگیجه (۲%)
- بیاشتهایی (۱%)
- کاهش میل جنسی (۱%)
- خواب آلودگی (۱%)
- ناتوانی جنسی (۱%)
در صورت بروز علائم جدی مانند زردی چشم یا پوست، درد شدید معده، ادرار تیره، گیجی شدید، افسردگی یا تغییر خلقوخوی، سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
تداخلات دارویی ایتراکونازول
ایتراکونازول با داروهای متعددی تداخل دارد که میتواند به افزایش یا کاهش شدید اثر داروها منجر شود:
تداخلات منع مصرفی (رده X):
- آکالابروتینیب، آلفوزوسین، آلپرازولام، آسوناپرویر، آوانافیل، بوسوتینیب، داپوکستین، دیسوپیرامید، دروندارون، افاویرنز، آسمینیمب، متادون، میدازولام، فینرنون، استرادیول/نورتیندرون، مشتقات ارگوت، کلاریترومایسین، بودزوناید موضعی، سیزاپراید، فلیبانسرین، فوساپرپیتانت ، ایبروتینیب، کینیدین، پیموزید، دومپریدون، دوکسوروبیسین، اپرپیتانت، داروهای ضد تشنج، القاکنندههای قوی CYP3A4 و بسیاری داروهای دیگر
کاهش اثر داروها توسط ایتراکونازول:
- آمفوتریسین B
- کلاریترومایسین و داروهای ضدقارچ دیگر در مصارف ترکیبی
- مکملهای ویتامین D3 و داروهای تنظیمکننده ایمنی
مصرف همزمان و کاهش اثر ایتراکونازول توسط دیگر داروها:
- ضداسیدها (آنتی اسیدها)، مهارکنندههای پمپ پروتون (PPIs)، القاکنندههای CYP3A4، داروهای ضد سل مانند ایزونیازید، آب گریپفروت، آنتاگونیستهای گیرنده H2، دیدانوزین
پیش از شروع هر داروی جدید، تداخلات آن با ایتراکونازول را با پزشک یا داروساز چک کنید.
مصرف ایتراکونازول در بارداری و شیردهی
بارداری:
استفاده از قرص ایتراکونازول در زنان باردار یا زنانی که قصد بارداری دارند به جز برخی موارد خاص تهدیدکننده جان، ممنوع است. درمان عفونتهای قارچی سیستمیک با ایتراکونازول فقط زمانی توصیه میشود که منافع بالقوه بیشتر از خطرات احتمالی برای جنین باشد. برای درمان اونیکومیکوزیس در این دسته از بیماران مجاز نیست.
پیشگیری مؤثر از بارداری در طول درمان و تا ۲ ماه پس از آن الزامی است. بهترین زمان برای شروع درمان، روز دوم یا سوم پس از آغاز قاعدگی است.
شیردهی:
ایتراکونازول در شیر مادر ترشح میشود. اطلاعات دقیقی از تاثیر دارو بر روی نوزاد یا عملکرد غدد شیرده وجود ندارد. ادامه یا قطع شیردهی با توجه به نیاز دارویی مادر و شرایط بالینی باید انجام شود.
شرایط نگهداری داروی ایتراکونازول
این دارو باید در دمای اتاق (معمولا ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد) و دور از نور و رطوبت نگهداری شود. از دسترس اطفال و حیوانات خانگی دور نگه داشته شود. داروهایی که دیگر مصرف نمیشوند، باید طبق روشهای ایمن دفع دارویی از بین برده شوند تا از مصرف تصادفی توسط کودکان یا حیوانات جلوگیری شود.
راهنمای کاربردی و توصیههای مهم برای مصرفکنندگان ایتراکونازول
- تجویز، دوز و قطع دارو باید فقط زیرنظر پزشک انجام شود.
- در صورت مشاهده هرگونه واکنش آلرژیک جدی از قبیل مشکل در تنفس، تورم صورت یا گلو، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- از قطع ناگهانی دارو بدون توصیه پزشک خودداری شود.
- برای جلوگیری از عوارض کبدی، از مصرف همزمان داروهای مضر برای کبد (مانند الکل یا برخی داروهای خاص دیگر) پرهیز کنید.
- در هنگام مصرف دارو، آزمایشهای دورهای عملکرد کبد و کلیه انجام شود و علائم مربوط به عملکرد قلب، چک گردد.
جمع بندی
قرص ایتراکونازول یکی از کارآمدترین درمانهای ضدقارچ برای عفونتهای سطحی و سیستمیک است. المانهای کلیدی این دارو، مکانیسم اثر قوی، طیف وسیع درمانی و البته احتمال بروز عوارض قابل توجه به ویژه در بیماران با زمینه بیماریهای قلبی یا کبدی است. مصرف ایمن و اثربخش ایتراکونازول مستلزم مشورت دقیق با پزشک و رعایت نکات داروسازی معتبر است تا بهترین نتیجه درمانی و کمترین عارضه حاصل شود.
استفاده از این دارو، به ویژه در گروههای پرخطر نظیر بیماران باردار، بیماران قلبی-عروقی و بیماران با سابقه ضایعه کبدی، باید تحتنظر پزشک متخصص و بر اساس دستورالعملهای علمی صورت گیرد. در نهایت، رعایت دستورات دارویی و شرکت در برنامههای پایش درمان به کاهش خطر عوارض ناخواسته کمک خواهد کرد.
منابع
- Medscape
- کتب مرجع داروسازی و درمان ضدقارچ