معرفی داروی اس سیتالوپرام (Escitalopram)
اس سیتالوپرام یک داروی ضدافسردگی نوین از دسته مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) است که به طور گستردهای برای درمان اختلالات روانی مختلف مانند افسردگی و اضطراب استفاده میشود. این دارو با تاثیر مستقیم بر سطح سروتونین مغز، تعادل روانی فرد را بازمیگرداند و میتواند به بهبود علائم بیماریهای روحی کمک کند. در این مقاله از داروخانه آنلاین به عنوان یک دکتر داروساز، به بررسی عمیق و کاربردی این دارو، مکانیسم اثر، موارد مصرف، احتیاطات، تداخلات دارویی و شرایط ویژه استفاده از آن میپردازیم.
اشکال دارویی اس سیتالوپرام
اس سیتالوپرام در دو فرم اصلی در دسترس است که پزشک بر اساس وضعیت بیمار و شرایط بالینی بهترین نوع را تجویز میکند:
- قرص خوراکی: در دوزهای ۵ میلیگرم، ۱۰ میلیگرم و ۲۰ میلیگرم
- محلول خوراکی: حاوی ۵ میلیگرم دارو در هر ۵ میلیلیتر محلول
موارد مصرف اس سیتالوپرام
اس سیتالوپرام بیشتر در درمان اختلالات تخصصی روانپزشکی به کار میرود. مهمترین کاربردهای آن عبارتاند از:
- اختلال افسردگی ماژور (Major Depressive Disorder)
- اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder)
- اختلال وسواس اجباری (Obsessive Compulsive Disorder) (استفاده خارج از برچسب)
- بیخوابی ثانویه به افسردگی یا اضطراب (استفاده خارج از برچسب)
- علائم وازوموتور مرتبط با یائسگی (استفاده خارج از برچسب)
از این دارو همچنین در برخی موارد خارج از بروشور مانند درمان اختلال وحشتزدگی و اختلال استرس پس از سانحه استفاده میشود.
مکانیسم اثر اس سیتالوپرام
اس سیتالوپرام به عنوان S-آنانتیومر داروی سیتالوپرام عمل میکند و با مهار بازجذب سروتونین در پایانههای عصبی، باعث افزایش غلظت این نوروترانسمیتر در فضای سیناپسی مغز میشود. بر خلاف بسیاری از داروهای ضدافسردگی دیگر، تاثیر کمی بر بازجذب نوراپینفرین یا دوپامین دارد که باعث اثربخشی بالا و عوارض جانبی کمتر میگردد.
- حداکثر غلظت پلاسمایی: حدود ۵ ساعت پس از مصرف دوز ۲۰ میلیگرمی
- نیمه عمر دارو: بین ۲۷ تا ۳۲ ساعت
- دفع دارو: عمدتا از راه ادرار (۸٪ بدون تغییر)
مقدار و نحوه مصرف اس سیتالوپرام
پزشک معالج با توجه به وضعیت پزشکی، سن، وزن و پاسخ به درمان دوز مناسب اس سیتالوپرام را تعیین میکند. مصرف خودسرانه و بدون مشورت با پزشک اکیدا ممنوع است.
دستور مصرف:
- به صورت خوراکی، روزی یک بار (صبح یا عصر)
- با یا بدون غذا قابل مصرف است
- در صورت مصرف محلول خوراکی، از ابزار دقیق اندازهگیری که پزشک یا داروساز ارائه میدهد، استفاده کنید
- از قاشقهای خانگی استفاده نکنید؛ دقت در دوز اهمیت زیادی دارد
- برای کاهش عوارض اولیه، معمولا درمان با دوز پایین آغاز و به مرور افزایش داده میشود
قطع مصرف دارو
قطع ناگهانی درمان میتواند منجر به عوارض قطع دارو و بازگشت سریع نشانههای بیماری گردد. هرگونه تصمیمگیری در مورد قطع یا تغییر دوز، باید زیر نظر پزشک انجام شود.
دوز مصرف اس سیتالوپرام در بزرگسالان
- اختلال افسردگی ماژور (MDD):
- دوز اولیه ۱۰ میلیگرم روزانه، قابل افزایش به ۲۰ میلیگرم پس از یک هفته
- اختلال اضطراب فراگیر (GAD):
- دوز اولیه ۱۰ میلیگرم روزانه، افزایش تدریجی تا ۲۰ میلیگرم پس از یک هفته در صورت نیاز
- اختلال وسواس اجباری:
- ۱۰ میلیگرم روزانه، افزایش حداکثری تا ۲۰ میلیگرم
- بیخوابی ثانویه به افسردگی یا وحشتزدگی در زنان:
- ۵ تا ۲۰ میلیگرم روزانه برای مدت ۸ هفته
- علائم وازوموتور یائسگی:
- ۱۰ میلیگرم روزانه، در صورت عدم کنترل علائم افزایش تا ۲۰ میلیگرم در ۴ هفته
همواره سعی شود درمان با کمترین دوز موثر نگهداری شود و هر چند وقت یکبار ضرورت ادامه درمان بازنگری گردد.
دوز مصرف اس سیتالوپرام در کودکان و نوجوانان
اس سیتالوپرام برای اختلال افسردگی اساسی در کودکان بالای ۱۲ سال و همچنین در برخی موارد اضطراب فراگیر در کودکان بالای ۷ سال با دوز مراقبتی قابل تجویز است.
- دوز اولیه در کودکان بالای ۱۲ سال: ۱۰ میلیگرم روزانه، افزایش دوز فقط در صورت لزوم تا حد ۲۰ میلیگرم
- در کودکان، شروع افزایش دوز حداقل پس از ۲-۳ هفته درمان و مشاهده پاسخ بالینی باشد
موارد احتیاط مصرف اس سیتالوپرام
پیش از شروع درمان با اس سیتالوپرام، نکات زیر را در نظر بگیرید:
- حساسیت به اس سیتالوپرام یا سیتالوپرام
- سابقه شخصی یا خانوادگی اختلال دوقطبی، مانیا، یا تمایل به خودکشی
- بیماری کبدی، تشنج، مشکلات خونریزی، هیپوناترمی (سدیم پایین)، گلوکوم زاویه بسته
- مصرف همزمان با برخی داروها (مانند وارفارین، سایر داروهای سروتونرژیک، MAOIها)
- در بیماران مسن و کسانی که داروهای دیورتیک دریافت میکنند، احتمال هیپوناترمی بالاتر است
- در صورت بروز سردرد، گیجی، اختلال حافظه، ضعف، تغییرات خلقی یا رفتاری بلافاصله به پزشک اطلاع دهید
در شروع درمان، بیمار بایستی تحت مراقبت دقیق باشد تا از نظر بروز افکار یا رفتارهای خودکشی، علائم افسردگی و تغییرات رفتاری غیرعادی به ویژه در هفتههای اول مطلع گردد.
هیپوناترمی و سندرم SIADH
اس سیتالوپرام ممکن است سبب کاهش سدیم خون در بیماران مستعد شود، به ویژه در افراد مسن یا کسانی که داروهای دیورتیک مصرف میکنند. علائم ممکن عبارتاند از سردرد، گیجی، ضعف، اختلال تمرکز، توهم، تشنج یا حتی کما. در صورت بروز این علائم، دارو باید قطع شود و مراقبت پزشکی فوری ضروری است.
سندرم قطع مصرف اس سیتالوپرام
قطع ناگهانی اس سیتالوپرام (مانند سایر SSRIها) ممکن است منجر به بروز عوارضی چون تحریکپذیری، سرگیجه، آشفتگی، اختلالات حسی (احساس شوک الکتریکی)، اضطراب، بیحالی، تغییرات خلقی، بیخوابی، تهوع، سردرد و غیره گردد. این علائم معمولاً محدود شونده هستند اما اگر شدید باشد، برگشت به دوز قبلی و کاهش تدریجی دارو زیر نظر پزشک پیشنهاد میشود.
موارد منع مصرف اس سیتالوپرام
- حساسیت به اس سیتالوپرام یا سیتالوپرام
- مصرف همزمان با پیموزاید
- مصرف همزمان یا تا ۱۴ روز پس از قطع مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIها)
عوارض جانبی اس سیتالوپرام
مانند هر داروی دیگری، اس سیتالوپرام نیز ممکن است باعث عوارض جانبی شود. عوارض شایعتر آن عبارتاند از:
- حالت تهوع، استفراغ یا اسهال
- خشکی دهان
- یبوست
- خوابآلودگی یا بیخوابی
- خستگی، سرگیجه
- افزایش تعریق
- اختلال انزال، کاهش میل جنسی یا آنورگاسمی
- سردرد، سوء هاضمه، کاهش اشتها
- رینیت، اختلال قاعدگی
عوارض جدی شامل خونریزی غیرطبیعی، تشنج، تورم و قرمزی چشم، تغییرات بینایی، واکنشهای آلرژیک شدید، ضربان قلب نامنظم و افکار خودکشی است که نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارند.
تداخلات دارویی اس سیتالوپرام
داروهای کاملاً ممنوع همراه اس سیتالوپرام:
- پیموزاید
- مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIs)
- بروموپرید، داپوکستین، سیتالوپرام، لینزولید، متیلن بلو
کاهش اثر اس سیتالوپرام:
- داروهای القاکننده CYP3A4 (برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، فکسینیدازول، گیاه علف چای)
- ساریلومب، سیلتوکسیمب، توسیلیزومب، دابرافنیب، دفراسیروکس
افزایش عوارض یا سمیشدن داروها توسط اس سیتالوپرام:
- سفالوتین، سیتالوپرام، دابیگاتران، دولوکستین، ادوکسابان، هپارین، اکسیتریپتان، اکسی تریپتان
افزایش اثرات اس سیتالوپرام توسط سایر داروها:
- آلموتریپتان، آلوسترون، آمفتامینها، داروهای ضدتهوع (آنتاگونیست 5HT3)، بوپروپیون، بوسپیرون، لورکاسرین، لیماپروست، متاکسالون
همچنین مصرف همزمان با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا داروهای ضدانعقاد خون مانند وارفارین خطر خونریزی را افزایش میدهد.
اس سیتالوپرام در بارداری و شیردهی
بارداری
مطالعات متعدد ارتباط قطعی میان مصرف اس سیتالوپرام و افزایش خطر ناهنجاریهای مادرزادی یا سقط جنین را اثبات نکردهاند. با این حال، مصرف این دارو، به ویژه در سهماهه سوم بارداری با ریسک مشکلات تنفسی، سازگاری ضعیف نوزاد هنگام تولد و همچنین اندکی خطر بیشتر خونریزی پس از زایمان همراه است. در صورت نیاز به مصرف دارو در دوران بارداری یا شیردهی، حتماً با پزشک مشورت کنید.
شیردهی
اس سیتالوپرام در شیر مادر ترشح میشود و ممکن است در نوزاد ایجاد خوابآلودگی مفرط، بیقراری، تغذیه ضعیف و کاهش وزن کند. در زنان شیرده توصیه میشود نوزاد به دقت تحت نظر باشد و در صورت مشاهده هرگونه عارضه به پزشک مراجعه شود.
اثرات دارو بر نوزادان پس از زایمان
نوزادان ممکن است پس از مواجهه با اس سیتالوپرام در سه ماهه سوم بارداری با علائمی چون دیسترس تنفسی، تشنج، سندرم قطع دارو (تحریک پذیری، بی قراری، ضعف عضلانی، لرزش، مشکل تغذیه) مواجه شوند. در این موارد بستری و مراقبت ویژه ضروری است.
شرایط نگهداری اس سیتالوپرام
- در دمای اتاق، دور از نور و رطوبت نگهداری شود
- دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار گیرد
- از نگهداری دارو در سرویس بهداشتی یا یخچال خودداری کنید مگر اینکه روی بروشور ذکر شده باشد
سؤالات متداول درباره اس سیتالوپرام
آیا مصرف اس سیتالوپرام اعتیاد آور است؟
خیر، اس سیتالوپرام تهدیدی برای اعتیاد ایجاد نمیکند اما قطع ناگهانی یا استفاده نادرست میتواند عوارض مشخصی داشته باشد.
زمان مشاهده اثر دارو چقدر است؟
مدت زمان لازم برای اثربخشی کامل اس سیتالوپرام معمولاً بین ۱ تا ۴ هفته پس از شروع مصرف است.
آیا قطع یکباره دارو مجاز است؟
خیر. قطع ناگهانی دارو باعث بروز سندرم قطع مصرف و بازگشت وضعیت بیماری میشود؛ بنابراین کاهش و یا قطع دارو باید تدریجی و زیر نظر پزشک انجام گیرد.
در صورت فراموشی یک نوبت دارو چه باید کرد؟
بلافاصله پس از یادآوری، دوز فراموششده را مصرف کنید. اگر به زمان دوز بعدی نزدیک هستید، فقط دوز معمول روزانه را مصرف کنید و از دوبرابر کردن دوز پرهیز کنید.
جمعبندی نهایی
اس سیتالوپرام یک داروی موثر و مورد تایید در درمان اختلالات افسردگی، اضطراب و برخی دیگر از اختلالات روانی است. مکانیزم اثر آن باعث افزایش سطح سروتونین مغز و بهبود علائم روانپزشکی میشود. این دارو با اثربخشی بالا و عوارض جانبی نسبتا کم، تبدیل به یکی از انتخابهای اصلی روانپزشکان در ایران و جهان شده است. با توجه به پیچیدگی مصرف داروهای اعصاب و روان، پیروی دقیق از توصیههای پزشک، بررسی همهجانبه شرایط سلامت و مصرف داروهای همزمان حیاتی است.
در صورت وجود هرگونه سوال، نگرانی، یا مشاهده علائم غیرعادی، حتما با پزشک یا داروساز خود مشورت نمایید. استفاده صحیح و آگاهانه از دارو، اساسیترین قدم در موفقیت روند درمانی شما خواهد بود.
منبع: Medscape