قرص لورازپام (Lorazepam) چیست؟
لورازپام یکی از داروهای گروه بنزودیازپینها است که عمدتاً به عنوان داروی ضد اضطراب و آرامبخش در پزشکی مدرن مصرف میشود. این دارو، با نام تجاری Ativan نیز شناخته میشود و فارماکولوژی آن بر مبنای اثرگذاری مستقیم بر گیرندههای گابا-آ (GABA-A) مغز است. عملکرد اصلی لورازپام مهار تحریکپذیری نورونها از طریق تقویت اثر گاما-آمینوبوتیریک اسید (GABA) است که باعث ایجاد اثرات آرامبخشی، ضد اضطراب و خوابآوری میشود.
اشکال دارویی لورازپام
لورازپام در اشکال و دوزهای مختلفی به بازار عرضه میشود که هر کدام متناسب با نیازهای درمانی خاصی انتخاب میشوند:
- قرص خوراکی: ۰.۵ میلیگرم، ۱ میلیگرم، ۲ میلیگرم
- کپسول با رهش طولانی (Loreev XR): ۱ میلیگرم، ۲ میلیگرم، ۳ میلیگرم
- کنسانتره خوراکی: ۲ میلیگرم در هر میلیلیتر
- محلول تزریقی: ۲ میلیگرم/میلیلیتر و ۴ میلیگرم/میلیلیتر
موارد مصرف قرص لورازپام
قرص و سایر اشکال لورازپام، عمدتاً برای مدیریت اختلالات اضطرابی، اختلالات خواب، کنترل اضطراب پیش از عمل جراحی و همچنین در درمان برخی اختلالات روانپزشکی تجویز میشود.
- درمان اضطرابهای کوتاه مدت و بلندمدت
- کاهش اضطراب پیش از عمل جراحی
- درمان صرع و کنترل تشنج
- کاهش تهوع و استفراغ ناشی از شیمیدرمانی
- استفاده به عنوان آرامبخش در بخش ICU و در شرایط خاص پزشکی
توجه داشته باشید که تجویز و تنظیم دوز مصرف لورازپام باید فقط توسط پزشک متخصص انجام شود.
مکانیسم اثر قرص لورازپام
اثرگذاری لورازپام بر مبنای افزایش کارآیی انتقالدهنده عصبی گابا است. گابا، اصلیترین انتقالدهنده مهارکننده مغز محسوب میشود. لورازپام با اتصال به کمپلکس گیرندههای گابا-آ در سیستم عصبی مرکزی، سبب باز شدن کانالهای یونیزهشده و ورود یون کلرید به نورونها میشود و در نتیجه، تحریکپذیری سلولهای عصبی مغز کاهش مییابد.
ویژگیهای فارماکوکینتیک
- حداکثر غلظت پلاسمایی: ۴۱ نانوگرم/میلیلیتر (قرص)، ۲۵ نانوگرم/میلیلیتر (کپسول)
- دفع: ۸۸ درصد دارو عمدتاً به صورت متابولیت غیرفعال از طریق ادرار؛ ۷ درصد از طریق مدفوع
- نیمهعمر: نسبتاً طولانی، معمولاً میان ۱۰ تا ۲۰ ساعت، اما متغیر بر اساس شرایط فردی
دستور مصرف قرص لورازپام
دستور مصرف قرص لورازپام باید دقیقاً طبق تجویز پزشک رعایت شود. برخی از نکات کلیدی عبارتند از:
- مصرف این دارو با یا بدون غذا امکانپذیر است.
- قرص و کپسول را بدون خرد کردن و جویدن ببلعید، زیرا خرد کردن ممکن است سبب آزاد شدن یکباره دارو و افزایش شدت عوارض شود.
- در صورت مشکل در بلع کپسول (رهش طولانی)، میتوانید کپسول را باز و محتویات آن را روی یک قاشق سس سیب بریزید و مصرف کنید.
- مصرف منظم و در بازه زمانی یکسان توصیه میشود تا دارو بیشترین اثر را داشته باشد.
- قطع ناگهانی مصرف ممنوع است و باید دوز دارو به تدریج کاهش داده شود تا خطر بروز علائم ترک یا تشنج کاهش یابد.
مقدار دوز مصرف قرص لورازپام در بزرگسالان
- درمان اضطراب: دوز اولیه ۲-۳ میلیگرم در روز به صورت منقسم هر ۸ تا ۱۲ ساعت
- دوز نگهدارنده: معمولاً ۲-۶ میلیگرم در روز در دوزهای منقسم
- برای اختلالات اضطرابی شدید یا فراموشی پیش از عمل: تزریق عضلانی ۰.۵ میلیگرم/کیلوگرم دو ساعت قبل از جراحی یا تزریق وریدی ۰.۰۴۴ میلیگرم/کیلوگرم حدود ۱۵-۲۰ دقیقه پیش از جراحی
مقدار دوز مصرف در کودکان
- صرع: ۰.۰۵-۰.۱ میلیگرم/کیلوگرم بهصورت وریدی طی ۲-۵ دقیقه
- ضد اضطراب و آرامبخش: ۰.۰۵ میلیگرم/کیلوگرم خوراکی، هر ۴-۸ ساعت
- تهوع شیمی درمانی: ۰.۰۲۵-۰.۰۵ میلیگرم/کیلوگرم وریدی هر ۶ ساعت
موارد احتیاط در مصرف قرص لورازپام
قبل از شروع مصرف لورازپام، موارد زیر را با پزشک در میان بگذارید:
- وجود حساسیت به لورازپام یا سایر بنزودیازپینها (مانند آلپرازولام، دیازپام)
- سابقه بیماریهای کبدی، کلیوی، تنفسی (آسم، آپنه خواب)، افسردگی، اختلالات روانی، سوءمصرف الکل یا مواد مخدر
- استفاده همزمان با داروهای آرامبخش دیگر یا مواد مخدر: خطر افزایش اثرات آرامبخشی، سرکوب تنفسی، حتی کما و مرگ وجود دارد
- استفاده از فرم تزریقی در نوزادان نارس ممنوع است (خطر سندرم نفس کشیدن به دلیل الکل بنزیل)
مصرف طولانی مدت این دارو، به ویژه در افراد با سابقه مصرف مواد یا الکل، میتواند منجر به وابستگی جسمی و روانی شود. درمان بهتر است کوتاه مدت (۲-۴ هفته) باشد و هرگونه نیاز به درمان طولانیتر باید مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد.
موارد منع مصرف قرص لورازپام
- حساسیت شناختهشده به لورازپام یا هر یک از اجزای فرمولاسیون
- گلوکوم حاد زاویه باریک
- سرکوب شدید تنفسی یا بیماریهای حاد ریوی
- آپنه خواب درماننشده
- تزریق داخل شریانی
- استفاده از فرم تزریقی در نوزادان نارس
خطرات مصرف همزمان لورازپام با مواد افیونی
مصرف همزمان لورازپام و مواد افیونی به علت تشدید اثرات آرامبخشی، ممکن است عوارض خطرناکی مانند خوابآلودگی عمیق، سرکوب مرکزی تنفس، کما و حتی مرگ ایجاد کند. توصیه میشود دوزها و مدت زمان مصرف را به حداقل رسانده و حتماً بیماران از خطرات احتمالی آگاه شوند.
خطر وابستگی و اعتیاد به لورازپام
سوء مصرف و وابستگی به بنزودیازپینها بهویژه زمانی رخ میدهد که دارو را خارج از تجویز پزشک، در دوز بیشتر یا برای مدت طولانی مصرف کنید. کاهش ناگهانی یا قطع سریع مصرف لورازپام بعد از استفاده طولانی، خطر بروز علائم ترک (از جمله تشنج، اضطراب، بیخوابی و بیقراری) دارد و همیشه کاهش دوز باید به تدریج و تحت نظر پزشک انجام شود.
عوارض جانبی قرص لورازپام
مانند سایر داروها، لورازپام نیز دارای عوارض جانبی است که می تواند در برخی بیماران ظاهر شود. عوارض شایع عبارتند از:
- خوابآلودگی و کسالت
- سرگیجه و کاهش تمرکز
- سردرد و اختلالات تعادلی
- اختلال در هماهنگی عضلانی
- تاری دید
- یبوست یا تغییرات اشتها
- تضعیف قوای جنسی
در برخی موارد نادر، عوارض جدیتری مانند افسردگی، افکار خودکشی، ضعف غیرعادی، مشکلات حافظه، تغییرات روانی، توهم، مشکلات تنفسی، تشنج و واکنشهای حساسیتی شدید رخ میدهد که نیاز به قطع مصرف و مراجعه فوری پزشکی دارد.
تداخلات دارویی لورازپام
لورازپام با برخی داروها و مواد دیگر تداخل دارد که میتواند عوارض و اثربخشی آن را تغییر دهد:
تداخلات ممنوع (رده X)
- آزلاستین (نازال)
- بروم پریدول
- مترونیدازول (سیستمیک)
- الانزاپین
- سدیم اکسیبات
- تالیدومید
- پارالدهید
کاهش اثرات لورازپام
- مشتقات تئوفیلین
- یوهیمبین
افزایش عوارض توسط لورازپام
- الکل
- تضعیف کنندههای مرکزی سیستم عصبی (CNS)
- متادون، بوپرنورفین، کلوزاپین، فنیتوئین، اکسی کدون و…
افزایش اثر لورازپام توسط سایر داروها
- مترونیدازول
- الانزاپین
- پروبنسید
- کانابیس (ماریجوانا)
- برخی آنتیهیستامینها
قبل از مصرف همزمان هر داروی جدیدی با لورازپام، حتماً با پزشک مشورت کنید تا خطر تداخل کاهش یابد.
مصرف لورازپام در دوران بارداری و شیردهی
دوران بارداری
لورازپام از طریق جفت عبور کرده و ممکن است سبب بروز عوارضی از قبیل افسردگی تنفسی، هیپوتونی و اختلالات تغذیهای در نوزاد شود. به زنان باردار به ویژه در سه ماهه سوم هشدار داده میشود که مصرف این دارو فقط در موارد اضطراری و با تجویز پزشک مجاز است.
دوران شیردهی
لورازپام در شیر مادر ترشح میشود و اثرات آرامبخشی، کاهش تغذیه و افزایش وزن ضعیف در نوزادانی که به واسطه شیر مادر در معرض دارو قرار میگیرند، دیده شده است. حتماً پیش از مصرف در دوران شیردهی با پزشک مشورت شود و نوزاد از لحاظ عوارض جسمی و تغذیهای زیر نظر قرار بگیرد.
شرایط نگهداری قرص لورازپام
لورازپام باید در دمای اتاق، به دور از رطوبت، نور و گرما و دور از دسترس کودکان و حیوانات نگهداری شود. هرگز داروی منقضی شده را مصرف نکنید و باقیمانده دارو را طبق دستور سازمانهای بهداشتی دفع نمایید.
نکات پایانی درباره لورازپام
لورازپام دارویی بسیار موثر در مدیریت اضطراب، اختلالات خواب و برخی شرایط صرعی است اما به علت احتمال بالای وابستگی جسمی و روانی باید فقط تحت نظر پزشک، در مدت زمان کوتاه و با دقت مصرف شود. هرگونه تغییر دوز یا قطع مصرف باید تدریجی و با مشورت پزشک انجام گیرد. اگر سوال یا نگرانی درباره لورازپام یا داروهای مشابه دارید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
منابع معتبر
- Medscape: Ativan ( Lorazepam )
- اطلاعات دارویی سازمان غذا و دارو ایران (IFDA)
- مرکز اطلاعات دارویی (DIC) دانشگاههای علوم پزشکی کشور