کتورولاک چیست؟ بررسی کامل داروی Ketorolac
کتورولاک یکی از داروهای مهم گروه ضد التهابهای غیر استروئیدی (NSAIDs) است که عمدتاً برای کنترل دردهای متوسط تا شدید به کار میرود. این دارو به دلیل کارایی بالای خود در تسکین دردهای حاد پس از جراحی یا آسیبهای جدی، در پزشکی جایگاه ویژهای دارد. مصرف کتورولاک باید حتماً با تجویز و نظارت پزشک صورت گیرد، چراکه مصرف خودسرانه یا نادرست آن میتواند عوارض جدی به دنبال داشته باشد.
اشکال دارویی کتورولاک
کتورولاک در فرمهای مختلف دارویی قابل تهیه است که هر کدام کاربرد و شرایط مصرف ویژهای دارند:
- قرص خوراکی 10 میلیگرم
- محلول تزریقی 15 میلیگرم/میلیلیتر و 30 میلیگرم/میلیلیتر
- سرنگ از پیش پرشده با دوزهای 15، 30 و 60 میلیگرم
- قطره چشم (در بازار جهانی)
در ایران، نسخههای قرص خوراکی و محلول تزریقی 30 میلیگرم/میلیلیتر رایجتر هستند.
داروهای مشابه و همگروه کتورولاک
- ایبوپروفن
- دیکلوفناک
- مفنامیک اسید
- ملوکسیکام
- اندومتاسین
- اتودولاک
- نابومتون
- و سایر داروهای NSAID
موارد مصرف کتورولاک
کتورولاک (Ketorolac) عمدتاً برای درمان کوتاهمدت دردهای متوسط تا شدید در بزرگسالان استفاده میشود. این دارو بهویژه در دورههای پس از جراحی یا برای کنترل دردهای حاد مؤثر است. از آنجا که کتورولاک اثرات سریع و قوی در کاهش درد دارد، میتواند فرآیند بهبود را تسهیل کرده و امکان بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزانه را فراهم کند.
به عنوان یک NSAID، کتورولاک با مهار سنتز پروستاگلاندینها که محرک واکنشهای التهابی در بدن هستند، به کاهش درد، التهاب و تب کمک میکند.
توجه: استفاده از کتورولاک برای دردهای خفیف یا مزمن (مانند آرتریت) توصیه نمیشود و طول درمان آن نباید از 5 روز تجاوز کند.
آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر کتورولاک
کتورولاک با مهار ایزوآنزیمهای سیکلواکسیژناز (COX-1 و COX-2) مانع تولید پروستاگلاندینها میشود. این هورمونها در شدت یافتن واکنشهای التهابی و پیامهای درد در بدن نقش دارند. مهار این مسیر، علت اصلی اثرات ضد درد و ضد التهابی کتورولاک است.
- اثرات ضدالتهابی با کاهش فعالیت لنفوسیتها، مهار تجمع نوتروفیلها و سیگنالینگ سیتوکینهای پیشالتهابی تکمیل میشود.
- کتورولاک پس از جذب، عمدتاً از طریق ادرار (۹۱٪) و مدفوع دفع میشود.
مقدار و نحوه مصرف کتورولاک
مصرف کتورولاک باید مطابق با دستور پزشک معالج انجام گیرد و به هیچ وجه نباید بیشتر از ۵ روز متوالی مصرف شود. جدول زیر، دوزهای رایج برای بزرگسالان و کودکان را نشان میدهد:
مقدار مصرف در بزرگسالان
- خوراکی (PO): ۲۰ میلیگرم یکبار پس از تزریق، سپس ۱۰ میلیگرم هر ۴-۶ ساعت (حداکثر ۴۰ میلیگرم در روز)
- تزریقی عضلانی (IM): دوز اولیه ۶۰ میلیگرم، سپس ۳۰ میلیگرم هر ۶ ساعت (حداکثر ۱۲۰ میلیگرم در روز)
- تزریق وریدی (IV): ۶۰ میلیگرم دوز اولیه یا ۳۰ میلیگرم هر ۶ ساعت (حداکثر ۱۲۰ میلیگرم در روز)
در افراد بالای ۶۵ سال، بیماران با وزن کمتر از ۵۰ کیلو و با اختلال عملکرد کلیوی، نیاز به کاهش دوز دارند.
مقدار مصرف در کودکان و نوجوانان
- کودکان ۲ تا ۱۶ سال: ۰.۵ میلیگرم/کیلوگرم از راه IM یا IV. سقف دوز روزانه: ۱۵ میلیگرم در روز.
- نوجوانان بالای ۱۶ سال و وزن کمتر از ۵۰ کیلوگرم: تزریق IV یا IM با دوز ۱۵ یا ۳۰ میلیگرم (حداکثر ۶۰ میلیگرم در روز)، خوراکی ۱۰ میلیگرم (حداکثر ۴۰ میلیگرم در روز)
- نوجوانان بالای ۱۶ سال و وزن بیشتر از ۵۰ کیلوگرم: بزرگسالان
نکته مهم: مصرف کتورولاک بهصورت خوراکی معمولاً بعد از مرحله تزریق IM یا IV آغاز میشود و دوز کلی نباید از حد مجاز بیشتر گردد.
موارد احتیاط و هشدارهای مهم در مصرف کتورولاک
کتورولاک دارویی قوی با خطرات بالقوهای است که نیاز به احتیاط و پایش دارد. برخی از موارد احتیاط شامل:
- مصرف همزمان با پنتوکسیفلین یا پروبنسید ممنوع است.
- در افراد با سابقه بیماری قلبی، گوارشی (زخم معده)، کلیوی یا کبدی، حملات آسم، بیماریهای خاص ریوی و پرفشاری خون، مصرف فقط با نظر پزشک انجام شود.
- در کودکان بعد از برداشتن لوزه، افراد سالخورده، بیماران با اختلالات کلیوی و مبتلایان به بیماریهای مزمن، تنها در مواقع ضرورت استفاده شود.
- مصرف دوز بالاتر یا طولانیمدت سبب افزایش چشمگیر عوارض جدی میشود.
- در بیماران مبتلا به آسم حساس به آسپرین، مصرف کتورولاک ممنوع است، چون میتواند موجب برونکواسپاسم شدید شود.
- کتورولاک باعث خوابآلودگی، سرگیجه و تاریدید میشود؛ بنابراین پس از مصرف در رانندگی و کار با ابزارها احتیاط کنید.
- خطر هیپرکالمی (افزایش پتاسیم خون)، بهویژه در بیماران کلیوی، سالخورده و بیماران دیابتی بالاتر است.
در صورت بروز علائم حساسیت، تورم ناگهانی، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا خونریزی گوارشی مصرف دارو را قطع و به اورژانس مراجعه کنید.
موارد منع مصرف کتورولاک
- مصرف بیش از ۵ روز
- حساسیت به کتورولاک، آسپرین یا دیگر NSAIDها
- همزمان با جراحی بایپس عروق کرونر (CABG) یا قبل از جراحی بزرگ
- بارداری در سه ماهه سوم و دوران شیردهی
- افراد با سابقه خونریزی فعال یا زخم گوارشی
- بیماران با اختلال کلیوی شدید یا در معرض خطر آسیب کلیوی
- مصرف همزمان با دیگر NSAIDها یا آسپرین
- خطر بالا یا سابقه خونریزی مغزی، هموستاز ناقص
خطرات قلبی – عروقی و گوارشی کتورولاک
خطرات قلبی – عروقی
مصرف داروهای NSAID از جمله کتورولاک، ریسک بروز حوادث ترومبوتیک قلبی عروقی (مانند سکته و انفارکتوس میوکارد) را افزایش میدهد. این خطر بهویژه در بیماران با سابقه بیماری قلبی یا عوامل خطر قلبی چشمگیرتر است.
خطرات گوارشی
کتورولاک میتواند باعث آسیب جدی به دستگاه گوارش شود: خونریزی، زخم و سوراخ شدن معده و روده (که ممکن است بهسرعت و بدون علامت رخ دهد). افراد سالمند بیشتر در معرض این عوارض هستند.
عوارض جانبی کتورولاک (Ketorolac)
مانند تمامی داروهای NSAID، کتورولاک نیز احتمال بروز عوارض جانبی مختلفی دارد که برخی از آنها جدی و تهدیدکننده هستند:
- درد و ناراحتی معده یا روده
- سردرد و سرگیجه
- خوابآلودگی
- تهوع، استفراغ، اسهال، سوءهاضمه
- تورم صورت، پاها یا ساق پا (ادم)
- کاهش ناگهانی دفعات ادرار
- افزایش نیتروژن اوره خون (BUN)
- افزایش کراتینین سرم
- یبوست، خارش و پورپورا
نکته: سالمندان معمولاً نسبت به عوارض کتورولاک حساستر هستند، پس باید دوز شروع پایینتر و با پایش مصرف شود.
تداخل دارویی کتورولاک
داروهایی که مصرف همزمان آنها با کتورولاک ممنوع است (رده X)
- آمینولوولینیک اسید، آسپرین و سایر NSAIDها، پنتوکسیفلین، پروبنسید، فلوکتافنین، میفامورتید، مورنیفلومات، ماسیمورلین، اوماستاکسین و…
داروهایی که اثر کتورولاک یا خودشان با مصرف همزمان تغییر میکند
- کاهش اثر: دیورتیکها، پروستاگلاندینها، بتابلاکرها، ACE inhibitors، ARBs، هیدرالازین
- افزایش اثر: داروهای ضدانعقاد مانند هپارین و وارفارین، داروهای ضدپلاکت، سیس پلاتین، تاکرولیموس، سیکلوسپورین، دسموپرسین، دابیگاتران، سایر NSAIDها
- افزایش سمیت کتورولاک: مهارکنندههای بازجذب سروتونین، پروبنسید، داروهای گیاهی با خاصیت ضد پلاکت یا ضد انعقاد، دیورتیکهای تیازیدی، امگا۳ و…
مصرف کتورولاک در دوران بارداری و شیردهی
کتورولاک در دسته C داروهای بارداری قرار دارد، به این معنی که مصرف آن صرفاً باید تحت نظر پزشک و پس از ارزیابی دقیق سود و زیان انجام شود. این دارو در سه ماهه سوم بارداری با خطر بسته شدن زودرس داکتوس آرتریوزوس همراه است و بهتر است اجتناب گردد. همچنین، کتورولاک در شیر مادر ترشح میشود؛ به همین رو، زنان شیرده باید از مصرف کتورولاک خودداری کرده یا شیردهی را متوقف کنند.
شرایط نگهداری داروی کتورولاک
- در دمای اتاق (15 تا 25 درجه سانتیگراد)
- به دور از نور و رطوبت
- دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی
- دارو را پس از تاریخ انقضا مصرف نکنید
نتیجهگیری و توصیههای نهایی درباره کتورولاک
کتورولاک با خواص ضد التهابی و ضد درد قوی خود نقش مهمی در مدیریت دردهای حاد، بهویژه پس از جراحیها یا آسیبها بازی میکند. با این حال، محدودیتهای مصرف، عوارض جانبی مهم و تداخلات دارویی گسترده، ایجاب میکند تا همیشه تحت نظر پزشک مصرف شود. مصرف خودسرانه یا بیش از حد این دارو میتواند عواقب جبرانناپذیری مانند خونریزیهای داخلی، آسیب کلیه و عفونتهای جدی ایجاد کند.
همواره به پزشک خود درباره بیماریهای زمینهای و سایر داروهای مصرفی اطلاع دهید و در صورت بروز علائم غیرعادی، دارو را قطع و به پزشک مراجعه کنید.
منابع علمی
- Medscape.com
- داروخانه آنلاین مثبت سبز